Γενικά ιστορικά στοιχεία: Προϊστορική περίοδος και προκλασσική περίοδος



Η Ήπειρος υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους τόπους εγκατάστασης των ανθρώπων που κατοικούσαν στον Ελλαδικό χώρο την Παλαιολιθική εποχή. Αυτό αποδεικνείεται από τα πολυάριθμα ευρήματα της Παλαιολιθικής εποχής που έχουν βρεθεί σ’ αυτήν. Τα σημαντικότερα και αρχαιότερα ευρήματα έχουν βρεθεί στον Βορρά στην περιοχή των Αγίων Σαράντα (σημερινό Qare), στην περιοχή της Αυλώνας (σημερινό Vajzė), στην Αγία Μαρίνα, στην Κοιλάδα της Παύλα και Νότια στη σπηλιά του Ασπροχάλικου, στον ποταμό Λούρο, στο φαράγγι του Βίκου στη Καστρίτσα, στη Κόνιτσα, στις πεδιάδες του Μαργαριταριού και της Παραμυθιάς, στην Παντάνασσα και στην κοιλάδα Πηνειού, τα οποία ανάγουν την ανθρώπινη παρουσία στα 40.000 χρόνια πΧ.

Φαίνεται πως η Ήπειρος, με τα πολλά δάση, το υγρό της κλίμα καθώς όμως με τις ορεινές αλλά παραθαλάσσιες περιοχές ήταν τόπος κατάλληλος για τη διαμονή των κυνηγών της προϊστορικής περιόδου και για του ημινομάδες βοσκούς που χρειάζονταν να μετακινούνται χειμώνα και καλοκαίρι για να βρουν τα κατάλληλα βοσκοτόπια. Αυτοί λοιπόν έχτιζαν προσωρινές καλύβες με πήχεις και καλάμια ας ξύλινους πασσάλους, όπως και οι Σαρακατσάνοι μέχρι το τη δεκαετία του 1930.

Έχουν βρεθεί επίσης κεραμικά και ξίφη της Μυκηναϊκής περιόδου σε πολλά και διάφορα μέρη. Τα καλύτερα από αυτά βρέθηκαν κοντά στη Καστρίτσα στο νομό Ιωαννίνων. Κεραμικά βρέθηκαν επίσης στο Κουτσελιό και στη Δωδώνη όπου μοιάζουν πολύ με ανάλογα Μακεδονικά. Αυτό ερμηνεύεται από το ότι στη περιοχή ζούσαν οι Μολοσσοί είχαν τις μεγαλύτερες σχέσεις συγγένειας με τους Μακεδόνες.

Η Ήπειρος συνδέεται και με την κάθοδο των Δωριέων, οι οποίοι κατοικούσαν ήδη σε περιοχές της Ηπείρου και της Ιλλυρίας, όπου οι Ηρακλείδες που τους οδήγησαν προς το νότο ήταν εγκατεστημένοι στην Ήπειρο και ένας κλάδος των Δωριέων εγκαταστήθηκε στα νοτιότερα εδάφη της Ηπείρου.

Στην αρχαϊκή εποχή και μετά η Ήπειρος ήταν αρκετά απομονωμένη από την υπόλοιπη Ελλάδα και αυτό που τη συνέδεε κυρίως με την υπόλοιπη χώρα ήταν κυρίως η λατρεία του Δωδωναίου Δία και η ακτινοβολία που εξέπεμπε το μαντείο της Δωδώνης σε όλους τους Έλληνες αφού ήταν το παλαιότερο των μαντείων και ισάξιο με αυτό των Δελφών.

Ο Θεόπομπος υπολογίζει τα Ηπείρωτικα φύλα σε 14 ενώ ο Στράβωνας αναφέρει 11 από αυτά: τους Χαόνες, Μολοσσούες, Θεσπρωτούς, Αμφιλόχους, Αθαμάνες, Αίθικες, Τυμφαίους, Ορέστες, Παρωραίους και Ατιντάνες. Τα ηπειρώτικα φύλα είναι κατά κύριο λόγο απόγονοι των Πελασγών και των Δωριέων και σαφώς των ημινομαδικών ποιμενικών λαών. Το μεγαλύτερο μέρος της Ηπείρου στην πρώτη περιόδο της αρχαϊκής εποχής φένεται πως βρισκόταν υπό τον έλεγχο των Θεσπρωτών. Αυτοί είναι οι μόνοι που μνημονεύονται στα Ομηρικά έπη. Θεσπρωτική ήταν και η Δωδώνη μέχρι το τέλος του 5ου πΧ αιώνα και ως τέτοια αναφέρεται από πολλούς αρχαίους συγγραφείς.

O Αριστοτέλης (4ος αιώνας πΧ) καταγράφει την Ήπειρο ως “Ελλάδα η αρχαίαν” ενώ ο Κλαύδιος Πτολαιμαίος (2ο πΧ αιώνα) αναφέρεται στην Ήπειρο ως “Αρχέγονος Ελλάς Ήπειρος”. Από αυτά μόνο και κόνο μπορεί να φανεί η σύνδεση της Ηπείρου, και του λαού της, με τα χιλιάδες χρόνια του Ελληνισμού και θα μπορούσε επίσης να χαρακτηριστεί και ως η κοιτίδα του Ελληνισμού.

Η χώρα ήταν κατά βάση κτηνοτροφική και κατά δεύτερο λόγο γεωργική. Οι αρχαίοι συγγραφείς εκθειάζουν τα πλούσια λειβάδια της Ηπείρου με τα πολλά κοπάδια βοδιών και προβάτων. Στις ακτές της όμως είχε αναπτυχθεί μεγάλη εμπορική κίνηση με την εγκατάσταση μυκηναϊκών αποικιών, όπως η Τορύνη κοντά στη σημερινή Πάργα και η Εφύρα. Παρ’ όλα αυτά, η μορφή της οικονομίας έμεινε αμετάβλητη.

Από τον 8ο ως τον 5ο πχ αιώνα δημιουργήθηκαν πολλές αποικιές των Κορινθίων και την Ηλειών στα παράλια της Ηπείρου. Το 625 πΧ ιδρύθηκε η Αμβρακία από τους Κορινθίους και το 620 πΧ το Ανακτόριο από τους κατοίκους της Αμβρακίας.

Τον 5ο αιώνα πΧ τα ηπειρώτικα φύλα απόχτησαν φυλετική συνήδειση και κατάφεραν να εκτοπίσουν τους αποίκους που έλεγχαν μέχρι τότε την οικονομία της περιοχής με το εμπόριο και τη ναυτιλία. Η διαδικασία όμως αυτή κράτησε πολλά χρόνια και συντελέστηκε με την υποταγή της Αμβρακίας στους Μακεδόνες, συμμάχους του βασιλιά των Μολοσσών Αλκέτα, το 338 πΧ. Σημαντικό ρόλο στην αφύπνιση του φυλετικού φρονήματος των Ηπειρωτών έπαιξε η άνοδος της δύναμης των Μολοσσών που σιγά σιγά εκτόπισαν τους Θεσπρωτούς και από το τέλος του 5ου αιώνα είχαν στη κατοχή τους τη Δωδώνη.

Η λατρεία των ηπειρωτικών φύλων διατήρησε πολλά αρχέγονα στοιχεία. Η λατρεία της Διώνης στη Δωδώνη και της Περσεφόνης στον Αχέροντα ήταν συνέχεια της λατρείας της Μεγάλης θεάς που λατρεύοταν στην Ήπειρο του προϊστορικούς χρόνους. Ένα κατοπινό στρώμα αντιπροσωπεύει τη λατρεία του Δία, της ιερής Δρυός όπως επίσης του Άδη και του Ποσειδώνα, αδελφών του Δία, που οφείλεται στην εγκατάσταση των θεσπρωτικών φύλων στην Ήπειρο γύρω στο 2.100 – 1.900 πΧ. Πιο νεώτερη είναι η λατρεία του Απόλλωνα που μεταφέρθηκε από του Κορίνθιους αποίκους στη βορειοδυτική Ελλάδα.

Όταν εγκαταστήθηκε στη Δωδώνη η λατρεία του Διός, η παλαιά θεά Γη έγινε η γυναίκα του Δία και ονομάστηκε σε Διώνη. Απ’ αυτή πήρε ο Δίας το χθόνιο χαρακτήρα του και τις μαντικές του ιδιότητες. Από το τέλος του 5ου αιώνα με την επέκταση των Μολοσσών, το ιερό έχασε τον πρωτόγονο χαρακτήρα του με το χτίσιμο νέων οικοδομημάτων και τα σταδιακό σταμάτημα της υπαίθριας λατρείας. Σηματνικό ήταν επίσης και το νεκρομαντείο του Αχέροντα και η λατρεία του χθόνιου Ποσειδώνα στα Βούνειμα, όπου τοποθετούν τη λατρεία του Ποσειδώνα οι σχολιαστές του Ομήρου, Στηριγμένοι σε χωρία της Οδύσσειας. Στην Πασσαρώνα, την πρωτεύουσα των Μολοσσών, λατρευόταν ο άρειος Δίας. Το επίθετό του συνδέεται με τις αρές (υποσχέσεις) που δίνονταν στον βωμό του.

Η Δωδώνη και το Μαντείο



Η Αρχαία Δωδώνη βρίσκεται 22 χλμ. νοτίως των Ιωαννίνων, στη στενή κοιλάδα ανάμεσα στον Τόμαρο και τη Μανολιάσα. Σύμφωνα με την παράδοση η Δωδώνη κατοικείτο από τους Σελλούς πριν από τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνος και από την φυλή τους ήσαν οι πρώτοι ιεροφάντες του Θεού Διός.

Το όνομα Δωδώνη πιθανόν προήλθε από την ομώνυμη ωκεανίδα Νύμφη ή από τον Δώδωνο ποταμό. Η πόλη είναι γνωστή και από το πασίγνωστο και αρχαιότερο Μαντείο της, όπου στον χώρο αυτό από τον 30ο αιώνα λατρευόταν η Θεά Γη στην οποία θυσιαζόταν ο ιερός ταύρος που γονιμοποιούσε την γη. Από 20ο με 19ο αιώνα, οι Σελλοί της Ελλοπίας καθιέρωσαν τη συλλατρεία του Θεού Διός Δωδωναίου και της Θεάς Διώνης.
Στο χώρο λατρευόταν ο Ζεύς ο Πελασγικός, Δωδωναίος και Νάϊος καθώς και η σύζυγός του Διώνη ( ηπειρωτική σύλληψη του «θηλυκού» Διός που σχηματοποιεί μαζί του «Ιερό Ζεύγος», στην οποία, ως θεομητέρα, προσετέθη αργότερα και τη Θεά Αφροδίτη ως Ζεύς Δωδωναίος«Κόρη» ). Οι ιερείς του Μαντείου στην αρχή ήσαν μόνον άνδρες, αλλά αργότερα προσελήφθησαν και τρεις ηλικιωμένες γυναίκες οι «Πελειάδες» που τραγουδούσαν τον περίφημο ύμνο «ΖΕΥΣ ΗΝ, ΖΕΥΣ ΕΣΤΙ, ΖΕΥΣ ΕΣΕΤΑΙ. Ω, ΜΕΓΑΛΕ ΖΕΥ !» ( Ο Ζεύς ήταν, ο Ζεύς είναι, ο Ζεύς θα είναι. Ω, Μεγάλε Δία ! ). «ΚΑΤAΑΡΧΑΣ ΜΕΝ ΟΥΝ ΑΝΔΡΕΣ ΗΣΑΝ ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΥΟΝΤΕΣ. ΥΣΤΕΡΟΝ ΔE ΑΠΕΔΕΙΧΘΗΣΑΝ ΤΡΕΙΣ ΓΡΑΙΑΙ, ΕΠΕΙΔΗ ΚΑΙ ΣΥΝΝΑΟΣ ΤΩΙ ΔΙΙ ΠΡΟΣΑΠΕΔΕΙΧΘΗ ΚΑΙ Η ΔΙΩΝΗ» ( Στράβων, 329 ). Χαρακτηριστικό των ιερέων ήταν ότι περπατούσαν ξυπόλυτοι και κοιμόντουσαν κατά γης ώστε να είναι σε συνεχή και άμεση επαφή με τη Γή και τον Πατέρα των Θεών και ανθρώπων και να είναι σε θέση να ερμηνεύουν τα θεϊκά σημάδια. Οι χρησμοί του Μαντείου δίδονταν μετά την ακρόαση του θροϊσματος της Ιεράς Φηγού ( Δρυός ), του κελαρύσματος του νερού της ιεράς Ναϊου Πηγής, του κελαηδήματος των περιστεριών που διέμεναν επάνω στην Φηγό ( Πέλειες ή Πελειάδες ), καθώς και του ήχου των λεβήτων που ήσαν επάνω σε τρίποδες γύρω από το ιερό δένδρο και αργότερα από τον ήχο του Δωδωναίου Χαλκείου ( μεγάλος λέβητας ) που ήταν αναρτημένος επάνω σε αυτό. Επί πολλούς αιώνες, το Ιερό ήταν υπαίθριο και οι ιεροπραξίες καθώς και οι μαντείες τελούντο γύρω από τον χώρο της Ιεράς Φηγού. Τα πρώτα αφιερώματα από τη νότιο Ελλάδα εμφανίζονται στα τέλη του 8ου αιώνος. Τον 5ο αιώνα κατασκευάσθηκε η Ιερά Οικία κι ο πρώτος Ναός των Θεών, που αργότερα έγινε μεγαλύτερος, καθώς προσετέθησαν στοές, οικήματα και περίβολος. Επίσης, τον 3ο αιώνα ιδρύθηκε ένα μεγάλο Θέατρο 18.000 θέσεων, όπου κάθε τέσσερα χρόνια τελούντο τα «Νάϊα» προς τιμήν του Θεού Ναϊου ή Τμαρίου ( από το εγγύς όρος Τόμαρο ) Διός. Ανεγέρθησαν επίσης το Βουλευτήριο της Ηπειρώτικης Συμμαχίας, το Πρυτανείο, καθώς και Ναοί των Θεών Θέμιδος, Ηρακλέους και Αφροδίτης.

Σύμφωνα με τον μύθο, από την Ιερά Φηγό του Μαντείου της Δωδώνης πήρε η Θεά Αθηνά το κομμάτι ξύλου που έβαλε στην πλώρη της Αργούς και είχε την ικανότητα να προφητεύει το μέλλον. Επίσης, στο Μαντείο της Δωδώνης είχε έλθει ο Οδυσσεύς για να πάρει χρησμό σχετικά με την επιστροφή του στην Ιθάκη καθώς κι ο ήρως Αινείας από την Τροία, όταν, μετά την καταστροφή της, έλαβε χρησμό για το μέρος που θα έκτιζε τη νέα του πόλη (Ρώμη). Στο Μαντείο της Δωδώνης απευθύντονταν κυρίως οι Ηπειρώτες, οι Μακεδόνες, οι Ακαρνάνες και οι Αιτωλοί, καθώς και κάποιοι από τους υπόλοιπους μη Δωριείς Έλληνες που θεωρούσαν ότι το Δελφικό Μαντείο μεροληπτούσε υπέρ των Δωριέων ( αν και ο Κικέρων διασώζει ότι και οι Σπαρτιάτες ακόμη σε θέματα μεγάλης σπουδαιότητος απευθύνονταν στο Μαντείο της Δωδώνης, βλ. «De Divinatione» i, 43 ).
Η πρώτη επίσημη λήψη δωδωναίων χρησμών από τους Αθηναίους θεωρείται αρχαιότατη ( επί βασιλείας Αφείδαντος ).

Το 219, όταν εισέβαλαν στη Δωδώνη οι Αιτωλοί υπό τον στρατηγό Δορύμαχο, κατέστρεψαν το Ναό και τα άλλα κτίρια αλλά δεν πείραξαν το Μαντείο. Το Ναό ανοικοδόμησε τον επόμενο χρόνο ο Μακεδών βασιλεύς Φίλιππος ο Ε’. Νέα καταστροφή εγνώρισε το Ιερό το έτος 167, από τον εισβολέα Ρωμαίο Αιμίλιο Παύλο, ανοικοδομήθηκε ωστόσο πάλι το έτος 31 από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Αύγουστο.

Το Μαντείο εξακολούθησε να ακμάζει και να εμπνέει τον σεβασμό έως την ύστερη αρχαιότητα. Το έτος 120 μ.χ.χ., ο αυτοκράτωρ Αδριανός το επισκέφθηκε το Μαντείο ως προσκυνητής, το δε έτος 362 μ.χ.χ., ο Ιουλιανός είχε ζητήσει την συμβουλή του πριν την εκστρατεία κατά των Πάρθων.

Θέατρο Δωδώνης

Μετά την επικράτηση των χριστιανών, τα οικήματα του Μαντείου, τα αγάλματα και ό,τι υπήρχε στην ευρύτερη περιοχή, κατεστράφησαν εκ θεμελίων. Οι μάντεις και οι λοιποί ιερείς του Θεού Διός είχαν ήδη εκδιωχθεί βιαίως από τον χριστιανό αυτοκράτορα Κωνσταντίνο, ο οποίος είχε βεβηλώσει τον χώρο με εμφύτευση χριστιανικής εκκλησίας και απαγωγή του λατρευτικού αγάλματος του Θεού Διός και μεταφορά του ως τρόπαιο στη Γερουσία της Νέας Ρώμης. Το έτος 391 μ.χ.χ., επί αυτοκράτορος Θεοδοσίου, κόπηκε από τη ρίζα η πανάρχαια Ιερά Φηγός και εκτίσθησαν στο χώρο του Ιερού δύο χριστιανικές βασιλικές. Μετά από συνεχόμενους βανδαλισμούς και διώξεις των εκεί Εθνικών, έπαψε να λειτουργεί το Ιερό και ερήμωσε η πόλη της Δωδώνης.

Το Ιερό έμεινε σκεπασμένο από τα χώματα και τη λησμονιά έως τον 19ο αιώνα. Οι πρώτες ανασκαφές από τον Κ. Καραπάνο ( 1875 ), επιβεβαίωσαν τη θέση του Ιερού και απέδωσαν πολυάριθμα ευρήματα. Ακολούθησαν ανασκαφές από την Αρχαιολογική Εταιρεία την περίοδο 1913 – 1921 ( υπό τη διεύθυνση του Γ. Σωτηριάδη ), 1929 – 32 και 1952 – 1959 ( Δ. Ευαγγελίδης ), κ.ά.

Μένοντας ακομα για λίγο στους προϊστορικούς χρόνους καλό θα είναι να πούμε δυο πράγματα και για τα μορφολογικά στοιχειά του εδάφους εκείνα που πλάθουν και δημιουργούν τον χαρακτήρα των κάτοικων της Ηπείρου

Η Ήπειρος είναι περιτριγυρισμένη από παράλληλα βουνά, πολλά κ απότομα φαράγγια, βαθιές χαράδρες και ποτάμια δημιουργώντας ανέκαθεν της αίσθηση της απομόνωσης στους κάτοικους της.Μιας απομόνωσης που από της απαρχές του τόπου φαίνεται να βιώνεται εσωτερικά και να καθρεφτίζεται έντονα στους ποταμούς που διασχίζουν τον τόπο.

Τα ποτάμια που δεν γυρίζουν πίσω λοιπόν και συνδέονται εσωτερικά με την απώλεια και τον χαμό,η απομόνωση και το τραχύ έδαφος δημιουργούν από αρχαιοτάτων χρόνων την αίσθηση στα Ελληνικά φύλλα πως η περιοχή εκείνη είναι η περιοχή της μετάβασης από τον πάνω κόσμο στον κάτω ,από τον κόσμο των ζωντανών στον κόσμο των νεκρών.Απλοϊκά θα μπορούσαμε να πούμε ότι στην Ήπειρο δεν πας για να ζήσεις άλλα πας όταν πεθάνεις.....

Νεκρομαντείο



Το Νεκρομαντείο ( Νεκυομαντείον )βρίσκεται στην κορυφή ενός λόφου κοντά στο Καναλάκι, στο χωριό Μεσοπόταμος, κοντά στο Δέλτα που σχηματίζουν οι ποταμοί Αχέρων και Κοκκυτός, μερικές εκατοντάδες μέτρα μακρύτερα από την αρχαία μυκηναϊκή αποικία Εφύρα (ή Κίχυρος). Στην αρχαία εποχή ο λόφος ήταν ένα νησάκι της λίμνης Αχερουσίας. Παρά ότι το τελευταίο Ιερό ήταν του 4ου αιώνος και στον Ηρόδοτο διαπιστώνουμε λειτουργία του κατά τον 8ο αιώνα, διάφορα ευρήματα Μυκηναϊκής εποχής στην Εφύρα, μας πηγαίνουν αρκετά πίσω, τουλάχιστον στον 14ο αιώνα.

Εδώ οι πρόγονοι τοποθετούσαν τις «Πύλες» του Κάτω Κόσμου που οδηγούσαν στο βασίλειο του Άδου και στο Ιερό κατέφευγαν με προσφορές χοών (σπονδών) στους νεκρούς για να επικοινωνήσουν με τις ψυχές και να πάρουν διάφορες πληροφορίες, μετά από κατάλληλη προετοιμασία στην οποία υποβάλλονταν απ΄ τους ιερείς του Μαντείου. Το Ιερό είναι τετράγωνο, με διαστάσεις 21,80 x 21,30 μ. με τριμερή διάρθρωση (τρείς διάδρομοι, τρία δωμάτια, τρείς πύλες για κάθε διάδρομο και λαβύρινθο, καθώς και τρείς διαιρέσεις του κυρίως Ιερού). Διέθετε δώματα επίγεια και υπόγεια, με την ίδια πολύπλοκη λαβυρινθοειδή διαρρύθμιση, προφανώς για να προσομοιάσει την περιπλάνηση της ψυχής στο βασίλειο του Θεού Άδου. Γύρω από το Νεκρομαντείο, το οποίο θεωρείται μοναδικό στο Μεσογειακό χώρο, υπήρχε Ιερό Άλσος της Θεάς Περσεφόνης από λεύκες και ιτιές με Ιερό στα δυτικά του Μαντείου. Εκεί έφθαναν άνθρωποι από μακριά για πολυήμερη παραμονή και προετοιμασία, προτού λάβουν χρησμό από τις ψυχές των αποθανόντων.

Το Μαντείο, γνωστό πανελληνίως από τον 5ο αιώνα, πυρπολήθηκε και καταστράφηκε από τους Ρωμαίους το έτος 167. Ο χώρος κατοικήθηκε πάλι μετά από έναν αιώνα, δίχως όμως να ξαναλειτουργήσει το Μαντείο. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, μεταξύ των σημερινών χωριών Χόϊκας και Παραμυθιάς και της θάλασσας κείτονται τα Ηλύσια Πεδία (ο Λειμών των Ασφοδέλων).

Στα τέλη του 16ου μ.χ.χ. αιώνος, από τα αρχαία υλικά κτίσθηκε στο χώρο του Ιερού η Μονή του «Αγίου Ιωάννου Προδρόμου», παλαιό μετόχι της μονής Σινά. Μικρό τμήμα του Νεκρομαντείου αποκαλύφθηκε μετά από ανασκαφές της περιόδου 1958 – 1964 ακριβώς κάτω από τη Μονή.

Αχέρων
(Από την λέξη αχός,τον φόβο δηλαδή του θανάτου)

Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι ο Αχέροντας αποτελεί τον ποταμό εκείνο, τον διάπλου του οποίου έκανε, σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία ο «ψυχοπομπός» Ερμής παραδίδοντας τις ψυχές των νεκρών στον Χάροντα για να καταλήξουν στο βασίλειο του Άδη. Η κάθε ψυχή, περνώντας από το πορθμείο του Χάροντα, έπρεπε να δώσει από έναν οβολό για τη μεταφορά, ενώ αξιοσημείωτη είναι η περίπτωση του Μένιππου, τον οποίο αναφέρει ο Λουκιανός, ως τον μοναδικό που διέσχισε τον Αχέροντα χωρίς να πληρώσει.

Στο δρόμο του ο ποταμός διασταυρωνόταν με τους Πυριφλεγέθοντα και Κωκυτό, στο σημερινό χωριό Μεσοπόταμος, στο σημείο όπου βρίσκεται το αρχαίο Νεκρομαντείο του Αχέροντα, το οποίο προωθούσε την επικοινωνία με τις ψυχές. Αχέρων, Κωκυτός και Πυριφλεγέθων συναποτελούσαν τους τρεις ποταμούς του Άδη, και οι τρεις με θλιβερά ονόματα (Αχέρων = χωρίς χαρά, Πυριφλεγέθων = πύρινος, Κωκυτός = θρήνος) συμβολίζοντας την θλίψη και τους θρήνους του θανάτου και δίνοντας το συμβολισμό της πύρινης κολάσεως, όπως διατηρείται και σήμερα στην Χριστιανική θρησκεία.

Σύμφωνα με την λαϊκή παράδοση τα νερά του ποταμού ήταν πικρά καθώς ένα "στοιχειό" (τέρας) που ζούσε στις πηγές του δηλητηρίαζε τα νερά. Ο Άγιος Δονάτος, πολιούχος της Μητρόπολης Παραμυθιάς Θεσπρωτίας, σκότωσε το στοιχειό και τα νερά του Αχέροντα έγιναν γλυκά, έτσι πήρε και το όνομά του το χωριό Γλυκή. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο από την αρχαία Ελληνική μυθολογία που μαρτυρά την συνέχεια αυτής στην σύγχρονη πλέον λαϊκή παράδοση είναι το εξής: Κατά την τιτανομαχία οι Τιτάνες έπιναν νερό από τον Αχέροντα για να ξεδιψάσουν γεγονός που προκάλεσε την οργή του Δία ο οποίος μαύρισε και πίκρανε τα νερά του.

Αναφορές στον Αχέροντα

Ο Όμηρος στην «Οδύσσεια» αναφερόμενος στην κάθοδο του Οδυσσέα στον Άδη για να πληροφορηθεί από το μάντη Τειρεσία για την επιστροφή του στην Ιθάκη περιγράφει λεπτομερώς το σημείο συνάντησης του Αχέροντα με τον Πυριφλεγέθων και τον Κωκυτό:

«… ἄραξ' ἐκεῖ τὸ πλοῖο σου στοῦ Ὠκεανοῦ τὴν ἄκρη,
καὶ στοῦ Ἅδη κίνησε νὰ πᾶς τ' ἀραχνιασμένο σπίτι,
Ἐκεῖ ὁ Πυριφλεγέθοντας στοῦ Ἀχέροντα τὸ ρέμα
κυλιέται μὲ τὸν Κωκυτὸ ποὺ πέφτει ἀπὸ τὴ Στύγα,
κι ὁ βράχος ποὺ βαρύβροντα τὰ δυὸ ποτάμια σμίγουν…» (κ’ ραψωδία)


Αλλά και ο Σοφοκλής στην «Αντιγόνη» χρησιμοποιεί το όνομα Αχέροντας ως μετωνυμία του Χάρου τη στιγμή που η Αντιγόνη οδεύει προς την τιμωρία του ηθικού της χρέους :

«…ἀλλά μ᾽ ὁ παγκοίτας Ἅιδας ζῶσαν ἄγει
τὰν Ἀχέροντος
ἀκτάν, οὔθ᾽ ὑμεναίων ἔγκληρον, οὔτ᾽ ἐπινύμφειός
πώ μέ τις ὕμνος ὕμνησεν, ἀλλ᾽ Ἀχέροντι νυμφεύσω…» (4ο επεισόδιο, Α σύστημα, στροφή α)
Επίσης το έργο του Λουκιανού «Νεκρικοί διάλογοι» όπου σατιρίζει κοινωνικά γεγονότα εμπνεόμενος από τη μεταφορά των νεκρών στον Άδη περιστρέφεται γύρω από τον Αχέροντα Μεγάλος αριθμός ποιητών και συγγραφέων της αρχαίας ελληνικής παράδοσης αναφέρονται στον Αχέροντα καθώς, το όνομα του ποταμού ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μετάβαση των νεκρών στην κοινωνία των ψυχών.

Αχερουσία λίμνη

Η Αχερουσία λίμνη δεν υπάρχει πια. Αποστραγγίστηκε τη δεκαετία του 1960 από τη Βρετανική εταιρεία Boots Ltd. Η Αχερουσία είναι κατά τη μυθολογία η «χώρα του Άδη» (το σημερινό Φανάρι). Πιάνει από το χωριό Χόικα μέχρι τη θάλασσα και από τη Χόικα μέχρι την Παραμυθιά (τα Ηλύσια πεδία – Λειμών των ασφοδέλων). Διασχίζεται από τον Αχέροντα ποταμό και τους παραποτάμους του Πυριφλεγέθοντα και Κωκυτό. Ο Άδης είναι ο θεός και αρχηγός του «κάτω κόσμου» που εξουσίαζε τους νεκρούς. Ο Άδης ταυτίζονταν με τον Πλούτωνα και μόνο μια φορά ανέβηκε στον πάνω κόσμο, για να αρπάξει την Περσεφόνη. Εδώ στη λίμνη Αχερουσία, στον Αχέροντα ποταμό πίστευαν ότι υπάρχει μια από τις εισόδους για τον Άδη (Πύλες του Άδη). Ο Χάρων ήταν ο βαρκάρης που κουβαλούσε τις ψυχές των νεκρών στον Άδη και έπαιρνε τον οβολό που έβαζαν στα χείλη του νεκρού οι συγγενείς. Στο βάραθρο της Στύγας στεκόταν ο φύλακας Κέρβερος που ήταν τρικέφαλος σκύλος με ουρά λιονταριού που κατέληγε σε φίδι και τα μαλλιά του και το σώμα του ήταν γεμάτα φίδια (στα νομίσματα της Ελέας της Θεσπρωτίας βλέπουμε παραστάσεις του Κέρβερου). Οι ψυχές παρουσιάζονταν στο δικαστήριο του Άδη (Άδης, Μίνωας, Ραδάμανθυς και Αιακός) που έκρινε τις πράξεις του νεκρού στη ζωή. Στην Οδύσσεια του Ομήρου, περιγράφεται η κάθοδος του Οδυσσέα στον κάτω κόσμο. Κατά τη μυθολογία, στον Άδη κατέβηκαν και οι: Ορφέας, βασιλιάς της Θράκης για να φέρει πίσω τη γυναίκα του Ευρυδίκη, o Ηρακλής, ο Θησέας, κ.α. Ο Λουκιανός, σατιρικός συγγραφέας, στους «νεκρικούς διαλόγους» που έγραψε, περιγράφει παραστατικά τα της εισόδου των νεκρών στον Άδη. Χάρων: «Απόδος ω τρισκατάρατε τα πορθμεία» Νεκρός: «Ουκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος…».

Κλασσική εποχή



Στην περίοδο του Πελοποννησιακού πολέμου και στα χρόνια που ακολουθούν σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος στην οικιστική των πόλεων. Η αρχαία παράδοση αποδίδει αυτή τη βελτίωση στο βασιλιά Θαρύπα, που πήρε το μέρος των Αθηναίων, ενώ μέχρι τότε τα κυριότερα ηπείρωτικα φύλα ήταν σύμμαχοι των Σπαρτιατών. Το έργο το συνέχισε ο διάδοχος του Αλκέτας που είχε καταφύγει στη Σικελία κατά την ήττα των Αθηναίων στον Πελοποννησιακό πόλεμο και ξανακατέλαβε το θρόνο του στη βοήθεια του Διονύσου , τυράννου των Συρακουσών το 385 πΧ.

Το 375 πΧ οι Μολοσσοί προσχώρησαν στη Β’ Αθηναϊκή Συμμαχία. Έτσι σύντομα ο Αλκέτας επέκτηνε την κυριαρχία του και απόχτησε διέξοδο στο Ιόνιο και στον Αμβρακικό με την κατάληψη του Βουθρωτού και της βόρειας Κεστρίνης, καθώς και μιας στενής ζώνης στον Αμβρακικό.

Οι πόλεις της Μολοσσίδας υπό την εξουσία του Θαρύπα και του Αλκέτα σημείωσαν σημαντική πρόοδο και εξελίχτηκαν σε αξιόλογους οικισμούς. Το δρόμο τους ακολούθησαν την ίδια περιόδο οι Κασσωπαίοι που αποσπάστηκαν από τους Θεσπρωτούς και αποτέλεσαν ένα ανεξάρτητο κράτος.

Όσον αφορά τα πολιτεύματα στην Ήπειρο και την εξέλιξη αυτών υπάρχουν ελάχιστες μαρτυρίες. Ο Θουκιδίδης ωστόσο μας πληροφορεί ότι στις αρχές του Πελοποννησιακού πολέμου οι Χαόνες και οι Θεσπρωτοί είχαν καταργήσει τη βασιλεία.Γύρω στο 385 πΧ δημιουργήθηκε το Κοινό των Μολοσσών. Σ’ αυτό συμμετείχαν 15 μικρά φύλα που εκπροσωπούσαν ετήσιοι άρχοντες. Επικεφαλής του Κοινού ήταν ο βασιλιάς των Μολοσσώ, ο προστάτης και ο γραμματέας. Η οργάνωση του κοινού θα μπορούσε να χαρακτηριστεί δημοκρατική, αφού ο αντιπρόσωπος του κάθε φύλου είχε το δικαίωμα ψήφου και οι αποφάσεις παίρνονταν με πλειοψηφία. Το Κοινό των Μολοσσών το διαδέχθηκε ένας ευρύτερος σχηματισμός, τη Συμμαχία των Ηπειρωτών γύρω στο 330 – 325 πΧ το οποίο δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία των Χαόνων.

Λίγα χρόνια πριν είχαν συμβεί σημαντικές αλλαγές στην Ήπειρο. Ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος εισέβαλε στην Ήπειρο και νίκησε τον βασιλιά των Μολοσσών Αρύββα και αποκατέστησε στο θρόνο το γιο του Νεοπτόλεμου Αλέξανδρο που ήταν και αδερφός της Ολυμπιάδας. Τον ίδιο καιρό ο Φίλιππος επέβαλε την κυριαρχία του στις αποικίες των Ηλείων Βούχετα, Πανδοσία και Ελάτεια, καθώς και στην Αμβρακία. Τότε προσάρτησε στη Μακεδονία και δύο περιοχές της Ηπείρου, την Παραυαία και την Τυμφαία.

Επιστρέφοντας στη Συμμαχία των Ηπειρωτών, φένεται πως η συμμαχία αυτή ήταν τόσο αμυντική όσο και επιθετική και κέντρο της ήταν η Δωδώνη. Επικεφαλής της ήταν, όπως και στο Κοινό των Μολοσσών, ο βασιλιάς και ο προστάτης των Μολοσσών. Σ’ αυτή συμμετείχαν τα σημαντικότερα ηπειρώτικα φύλα. Το κάθε φύλο διατηρούσε την αυτοτέλειά του κι είχε το δικό του Κοινό για την αντιμετώπιση των εσωτερικών του ζητημάτων. Το Κοινό των Ηπειρωτών διατηρήθηκε περίπου έναν αιώνα ως τηςν κατάργηση της βασιλείας στην Μολοσσίας και την ίδρυση του νέου Κοινού των Ηπειρωτών (233/2 – 168 πΧ).

Στην εποχή του Κοινού των Ηπειρωτών ο πιο αξιόλογος βασιλιάς αναδείχτηκε ο Πύρρος ο οποίος ανέβηκε στον θρόνο το 296 πΧ. Αυτός έγινε πολύ ονομαστός κατορθώνοντας να μεγαλώσει γρήγορα το κράτος του και με το τολμηρό του σχέδιο να χτυπήσει του Ρωμαίους στην Ιταλία. Ο Πύρρος εμπνέοταν πολύ από τα κατορθώματα του ξαδέλφου του, τού Μεγάλου Αλεξάνδρου. Έτσι όταν προσκλήθηκε από τον Τάραντα, ελληνική πόλη της Κάτω Ιταλίας που κινδύνευε να πέσει στα χέρια των Ρωμαίων, να βοηθήσει αυτός δέχθηκε αμέσως με προθυμία. Στις μάχες που ακολούθησαν με τον Ρωμαϊκό στρατό ο Πύρρος κατόρθωσε να νικήσει δύο φορές. Η εκστρατεία του συνεχίστηκε με την πρόσκληση των Συρακουσών που πολεμούσαν στη Σικελία εναντίων των Καρχηδονίων. Επιστρέφοντας και πάλι στη Νότιο Ιταλία νικήθηκε από τους Ρωμαίους σε μια αποφασιστική μάχη που έγινε το 275 πΧ κι έτσι επέστρεψε στην Ήπειρο. Τότε, σε μια απόπειρα να κυριαρχίσει την Ελλάδα ολόκληρη ήρθε σε σύγκρουση με τους Μακεδόνες, και όπως θέλει η θρύλος, πέθανε σε μια οδομαχία στο Άργος από ένα κεραμίδι που το πέταξε στο κεφάλι του μια γυναίκα, μητέρα ενός αντίπαλου στρατιώτη.

Διάδοχος του Πύρρου ήταν ο Αλέξανδρος Β’ στου οποίου τη βασιλεία η δύναμη των Μολοσσών στο Κοινό των Ηπειρωτών μειώθηκε πολύ. Το 234/3 καταλύθηκε η βασιλεία και στο κράτος των Μολοσσών και μεταφέρθηκε η έδρα της Συμμαχίας από τη Πασσαρώνα στη Φοινίκη της Χαονίας. Αυτό ήταν ενδεικτικό του της ανόδου του ρόλου των Χαόνων και των Θεσπρωτών στα πλαίσια της ομοσπονδίας των ηπειρώτικων φύλων που από το 233 πΧ ονομάστηκε σε Κοινό των Ηπειρωτών.

Από τις πληροφορίες που υπάρχουν φένεται πως η οργάνωση του Κοινό ήταν παρόμοια με την οργάνωση της Αιτωλικής και Αχαϊκής Συμπολιτείας.

Στον πρώτο πόλεμο ανάμεσα στους Ρωμαίους και τους Μακεδόνες, το Κοινό κατατάχτηκε με τους δεύτερους όπως έγινε κι αργότερα, όταν ο βασιλιάς των Μακεδόνων Περσέας συγκρούστηκε με τους Ρωμαίους. Αυτό προκάλεσε την άγρια εκδίκηση της Ρώμης, όταν κυρίεψε την Ήπειρο, όπου εβδομήντα ηπειρώτικες πόλεις καταστράφηκαν και πολλές χιλιάδες Ηπειρωτών πουλήθηκαν ως δούλοι.

Ρωμαϊκή εποχή



Κατά τη Ρωμαϊκή επόχή η Ήπειρος, διαδραμάτισε δευτερεύοντα ρόλο στις ελληνικές υποθέσεις, γιατί είχε καταστραφεί σχεδόν ολοκληρωτικά από τους Ρωμαίους. Το πιο αξιόλογο γεγονός της περιόδου είναι η ίδρυση της Νικόπολης, το 30 μΧ, από τον Οκταβιανό, κοντά στο Άκτιο με εγαναγκαστική μετανάστευση πολλών κατοίκων των γειτονικών περιοχών. Της Πρέβεζας Ο σκοπός της ίδρυσης αυτής της πόλης ήταν τόσο πολιτικός όσο και στρατηγικός. Βρισκόταν στο λαιμό της χερσονήσου της Πρέβεζας, είχε δύο λιμάνια και κατείχε εξαιρετική θέση για ανάπτυξη του εμπορίου. Εξάλλου ο Ρωμαίος αυτοκράτορας ήθελε να οργανώσει στην Ελλάδα τα στηρίγματα για την πολιτκή του στ’ ανατολικά και γι’ αυτό το λόγο χρειάζονταν μεγάλες πολιτείες. Έτσι έχτισε τη Νικόπολη στην είσοδο του Αμβρακικού και τη Πάτρα στην είσοδο του Κορινθιακού. Κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο χτίστηκαν δημόσια κτίρια όπως: το θέατρο, το ωδείο, το γυμνάσιο, το στάδιο, το υδραγωγείο και ο ναός του Απόλλωνα στο προάστειο. Η ακμή της Νικόπολης φένεται στην πρώτη περίοδο της Βυζαντινής εποχής από τα ωραία μνημεία που έχουν βρεθεί όπως τέσσερις βασιλικές, επαύλη, επισκοπικό μέγαρο και άλλα. Οι σπουδαιότερες από τις βασιλικές είναι η βασιλική του Αλκίσωνα και η βασιλική του Δοθμετίου. Η πρώτη χτίστηκε την εποχή του Αναστίου Α’ (491-518) κι ήταν απ’ ότι φένεται η μητροπολιτική εκκλησία. Η βασιλική του Δουμετίου είναι περίφημη για τα ψηφιδωτά δάπεδά της που είναι από τα σημαντικότερα των παλαιοχριστιανικών χρόνων. Ο Διοκλητιανός έδωσε καινούργια σημασία στην Ήπειρο. Μια επαρχία, η Epirus Vetus (Παλαιά Ήπειρος) με πρωτεύουσα τη Νικόπολη, περιελάμβανε την Ακαρνανία, τη Λευκάδα, την Ιθάκη, την Κέρκυρα και την κλασσική Ήπειρο, ενώ η άλλη, η Epirus Nova (Νέα Ήπειρος) με πρωτεύουσα το Δυρράχιο, εκτεινόταν από την Απολλωνία ως τον Δρίνο. Αυτο το διοικητικό σύστημα επικρατούσε όταν χωρίστηεκε στα δύο η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Το 551 η Νικόπολη λεηλατήθηκε από τους Γότθους του Τωτίλα και έτσι έπαθε μεγάλη καταστροφή. Από τότε και μετά αρχίζει και η παρακμή της.

Βυζαντινή περίοδος



Την πρώτη περίοδο του Βυζαντινού κράτους η Ήπειρος ήταν στο περιθώριο των εξελίξεων, γιατί βρισκόταν στα βορειοδυτικά σύνορα ενός κράτους που η προσοχή του ήταν στραμμένη στην Ανατολή. Εξάλλου η χώρα ήταν δύσβατη λόγω του ορεινού εδάφους της κι ακόμη η οικονομία και οι πόλεις ήταν κατεστραμένες από τους Ρωμαίους.Από τον 10ο όμως αιώνα, η Ήπειρος άρχισε να αναζωογονείται λόγω των επαφών της με τη Δύση και της μετατόπισης του κέντρου βάρους του Βυζαντινού κράτους απ’ την Ανατολή στη Δύση. Το 13ο αιώνα, η Ήπειρο θα γνωρίσει τη μεγαλύτερη ακμή της στη μεσαιωνική ιστορία της με την ίδρυση του Δεσπωτάτου της Ηπείρου που δημιουργήθηκε μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τος Φράγκους. Ο Μιχαήλ Άγγελος ο οποίος ήταν διοικητής του θέματος της Πελοποννήσου παντρεύτηκε τη χήρα του διοικητή της Νικόπολης κι έτσι ανακηρύχτηκε δεσπότης ιδρύοντας το Δεσποτάτο της Ηπείρου με πρωτεύουσα την Άρτα. Ο Μιχαήλ Άγγελος οργάνωσε καλά το Δεσποτάτο και το επέκτεινε μέχρι τη Πελοπόννησο. Το 1214 όμως δολοφονήθηκε και ανέβηκε στο θρόνο του π αδερφός του Θεόδωρος, στην εποχή του οποίου το Δεσποτάτο έφτασε στο ζενίθ της ακμής του. Το 1223 ο Θεόδωρος Άγγελος κατέλυσε το Φραγκικό κράτος της Θεσσαλονίκης και μετέφερε εκεί τη πρωτεύουσα του Δεσποτάτου. Στη συνέχεια επέκτεινε το κράτος του μέχρι την Κωνσταντινούπολη και θα προλάβαινε να την καταλάβει αν δεν έκανε το λάθος να συγκρουστεί με τον Ιωάννη Ασέν Β’ της Βουλγαρίας. Στην αποφασιστική μάχη της Κλοκοτινίτσας, κοντά στον Έβρο ο Θεόδωρος ηττήθηκε και αυτό είχε ως αποτέλεσμα την κατάληψη ενός μέρους της επικράτειας του Δεσποτάτου από τους Βούλγαρους και τον χωρισμό του σε δύο κράτη. Το ένα με έδρα τη Θεσσαλονίκη και δεσπότη το Μανουήλ Άγγελο και το άλλο με έδρα την Άρτα και δεσπότη το Μιχαήλ Άγγελο Β’. Ο Μιχαήλ Άγγελος Β’ προσάρτησε το κράτος του Μανουήλ Άγγελου, μετά το θάνατο του, κι αναδείχτηκε σε ικανό δεσπότη. Ήρθε όμως η σύγκρουση με τον αυτοκράτορα της Νικαίας και τη διεκδίκηση του θρόνου της Κωνσταντινούπολης. Ο Μιχαήλ Άγγελος Β’ ηττήθηκε κι αναγκάστηκε να διαφύγει στα Ιόνια νησιά, απ’ όπου αργότερα επανήλθε στην Ήπειρο και κατάφερε ν’ανακτήσει μέρος του κράτους του. Μετά το θάνατο του το Δεσποτάτο διαιρέθηκε. Ο γιός του Μιχαήλ Άγγελου Β’, Νικηφόρος, πήρε το μεγαλύτερο μέρος του Δεσποτάτου στα δυτικά κι ο Ιωάννης, νοθός γιός του Μανουήλ, πήρε το ανατολικό μέρος, τη Θεσσαλία. Στην εποχή των διαδόχων του νικηφόρου ο Δεσποτάτο παρήκμασε και υποτάχτηκε στους Βυζαντινούς, στους Σέρβους και τελικά πέρασε στη κυριαρχία του δούκα της Λευκάδας Καρόλου Α’ Τόκκου ο οποίος το 1417 ίδρυσε τη φραγκική ηγεμονία της Ηπείρου και της Δυτικής Ελλάδας. Με τον θάνατο του Καρόλου, το κράτος κομματιάστηκε απ΄τους διαδόχους του και έτσι έγινε εύκολη λεία των Τούρκων καταλαμβάνοντας τα Ιωάννινα το 1431. Το 1449 ολόκληρη η Ήπειρο βρίσκεται υποδουλομένη στους Τούρκους.

Λίγα χρόνια μετά οι Βενετοί κατάφεραν να πάρουν απ’ τους Τούρκους ορισμένα φρούρια στα παράλια που ήταν απαραίτητα για τις εμπορικές τους επιχειρήσεις και στην ασφάλεια της ναυσιπλοϊας τους (Χειμάρα, Σοπωτό, Αγιά, Πάργα κα). Τελικά, μετά από πολλές συγκρούσεις ανάμεσα σε Βενετούς και Τούρκους κλείστηκε συμφωνία όπου παραχωρούσε στους Βενετούς την κυριαρχία της Πρέβεζας και την Κεφαλονιάς.

Νεότερη εποχή



Το 16ο αιώνα συνεχίστηκαν οι συγκρούσεις μεταξύ Βενετών και Τούρκων για την επικράτηση στην Ήπειρο αλλά η κατάσταση δεν άλλαξε. Την περίοδο αυτή άρχισαν ν’ αναδείχνονται σε αξιόλογο πνευματικό κέντρο τα Ιωάννινα όπου ιδρύθηκαν μερικά από τα πρώτα σχολεία του νεώτερου Ελληνιμσού. Το 17ο αιώνα έγιναν μεγάλες εξεργέσεις στην Ήπειρο εναντίον των Τούρκων όπως με το κίνημα το Διονύσιο του Φιλόσοφου το 1612 και το 1690 με την επανάσταση των Χειμαρριωτών. Μετά από αυτές τις επαναστάσεις οι Τούρκοι σκλήρηναν ακόμη περισσότερο απέναντι στους Έλληνες.

Ο 18ος αιώνας ήταν πολύ σημαντικός για τις εξελίξεις στην Ήπειρο, μιας και τότε γνώρισε μεγάλη οικονομική και πνευματική ανάπτυξη. Την ίδια εποχή εμφανίζεται αυτόνομη η περιοχή του Σουλίου και ανεβαίνει στο πασαλίκι των Ιωαννίνων ο Αλή Πασάς ο Τεπελενλής. Οι τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα σημαδεύτηκαν από τους αγώνες του Σουλιωτών κατά του Αλή Πασά και από την επέκταση του αυτόνομου κράτους του Αλή Πασά σε όλη τη Δυτική Ελλάδα. Κατά το 19ο αιώνα ο πόλεμος που έγινε ανάμεσα στη Πύλη και στον Αλή Πασά έδωσε την ευκαρία στους Έλληνες να επαναστατήσουν εναντίον των Τούρκων.

Μετά την απελευθέρωση της νοτίου Ελλάδος από τους Τούρκους και την ίδρυση του ελληνικού κράτους η Ήπειρος επαναστάτησε πολλές φορές για ν’ αποτινάξει το ζυγό των Τούρκων. Το 1854 επαναστάτησε η περιοχή του Ραδοβιζίου και των Τζουμέρκων κι οι Τούρκοι ηττήθηκαν στις μάχες που έγιναν στα Πέντε Πηγάδια και στο Λούρο. Η Ήπειρος όμως ακόμη ήταν κάτων από τον έλεγχο των Τούρκων γιατί η Ελλάδα αναγκάστηκε απ’ τους Γάλλους και τους Άγγλους να μην παρέμβει για να βοηθήσει τους επαναστατημένους Ηπειρώτες.

Το Συνέδριο του Βερολίνου στα 1878 αποφάσισε την παραχώρηση της περιοχής μέχρι τον ποταμό Καλαμά στην Ελλάδα αλλά τελικά μόνο η περιοχή μέχρι τον Άραχθο με την Άρτα έγινε ελληνική μετά από απόφαση της διασκέψεως της Κωνσταντινουπόλεως. Η υπόλοιπη Ήπειρος απελευθερώθηκε το 1913 μετά από μακρόχρονη πολιορκία των Ιωαννίνων από τον ελληνικό στρατό. Τότε απελευθερώθηκαν και οι περιοχές της Βορείου Ηπείρου οι οποίες όμως παραχωρήθηκαν στο νεοσύστατο αλβανικό κράτος που δημιουργήθηκε ύστερα από εντολές της Ιταλίας και της Αυστρίας. Το Φεβρουάριο όμως του 1914 έγινε επανάσταση στη Βόρειο Ήπειρο και στις 14 Φεβρουαρίου σχηματίστηκε κυβέρνηση της Αυτόνομης Ηπείρου η οποία όμως δεν αναγνωρίστηκε από τη διεθνή διπλωματία. Τον Οκτώβριο του 1914 η Ελλάδα προσάρτησε και πάλι τη Βόρειο Ήπειρο την οποία όμως εγκατέλειψε το 1916 μετά από αξίωση της Ιταλίας.

Το 1940 ο χώρος της Ηπείρου, συμπεριλαμβανομένης της Βορείου Ηπείρου, έγινε το θέατρο του ελληνοιταλικού πολέμου. Τοτε ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε και πάλι τη Βόρειο Ήπειρο η οποία όμως με το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου παραδώθηκε από τους Συμμάχους στην Αλβανία.

Η Νικόπολη αξίζει μια ξεχωριστή αναφορά:

Παράθεση:

Η Νικόπολη (πόλη της νίκης), χτίστηκε κατ’ εντολήν του αυτοκράτορα Αύγουστου Οκταβιανού (ή Οκτάβιου), πρώτου αυτοκράτορα της Ρώμης, για να τιμήσει τους θεούς, κυρίως τον «Άκτιο Απόλλωνα» ή, όπως λένε άλλοι, τον Ποσειδώνα (θεός της θάλασσας) και τον Άρη (θεός του πολέμου) για τη νίκη που του έδωσαν κατά του Μάρκου Αντωνίου και της Κλεοπάτρας στη μεγάλη Ναυμαχία του Ακτίου

Παράθεση:

Η Νικόπολη πολύ γρήγορα εξελίχθηκε σε πλούσια, πολυάνθρωπη, μεγάλη πόλη και πρωτεύουσα της Ηπείρου, η μεγαλύτερη πόλη όλης ίσως της χερσονήσου του Αίμου.

Η Νικόπολη είναι περισσότερο διάσημη για τη φιλοσοφική σχολή του Επίκτητου. Ο απελεύθερος Στωικός δίδαξε και πέθανε εκεί.

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CE%B1_%CE%9D%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B7

_________________

ΑΡΙΣΤΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΤΟΥ ΑΜΥΝΕΣΘΑΙ ΤΟ ΜΗ ΕΞΟΜΟΙΟΥΣΘΑΙ (Μάρκος Αυρήλιος)
Τίποτα δεν πάει χαμένο..
faşizme geçit yok
OFI and let's go! Eκπομπή ΣΦΟΑ ζωντανά κάθε Τρίτη στις 1700 στον Κρήτη FM 87.5
Only players of Cretan descent and Cantera policy in OFI Creta ASAP !
ΜΠΛΕ ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ.

1913, Η άλωσις των Ιωαννίνων: "Κρήτες εσώσατε την τιμήν του στρατού μας, εσώσατε την Ήπειρον.." Από τους άνδρες του Ανεξάρτητου Συντάγματος Κρητών (μαθητές και εθελοντές από την ανεξάρτητη Κρήτη) ακούσθηκε για πρώτη φορά η πολεμική κραυγή «ΑΕΡΑ» εναντίον του οχυρού του Μπιζανίου ενώ τα πολυβόλα των Τούρκων διαρκώς θέριζαν τα αμουστακα παιδιά της Κρήτης, τα οποία είχαν τέτοια ψυχική ρώμη ώστε έπεφταν από τις σφαίρες τραγουδώντας τεμάχια του Ερωτοκρίτου..

Σωστός ο Μάριος.Και επειδή η συζήτηση οφείλει να είναι ζωντανή και εύπλαστη(όπως κάθε συζήτηση) ας κάνουμε μια αναφορά εδώ και στον Επίκτητο και το έργο του.Μεγάλος Στωικός φιλόσοφος,εκφραστής ενός τρόπου σκέψης που επηρεάζεται ανοιχτά από τους προγενεστέρους Κυνικούς και επηρεάζει αργότερα οχι και τόσο ανοιχτά τον Χριστιανισμό.


Ο Επίκτητος από την Ιεράπολη της Φρυγίας υπήρξε ένας από τους πιο κύριους φιλοσόφους της Νέας στοάς μαζί με τον Σενέκα και τον Μάρκο Αυρήλιο. Η ιδιαιτερότητα του, έγκειται στο γεγονός ότι ανήκε στη τάξη των δούλων και σε μεγάλη ηλικία έγινε απελεύθερος. Ο ίδιος αναγνώριζε ότι η καθημερινή ζωή είναι γεμάτη δυσκολίες διαφόρων βαθμών και για αυτό ανάλωσε τη ζωή του σκιαγραφώντας το μοναδικό μονοπάτι προς την ευτυχία, την ολοκλήρωση και την ηρεμία, άσχετα από ποιες τυχαίνει να είναι οι ιδιαίτερες περιστάσεις κάποιου.

Τα διδάγματα του, απελευθερωμένα από τα αρχαία πολιτιστικά στολίδια τους έχουν μιαν ανεξήγητα σύγχρονη εφαρμογή, μοιάζοντας πολλές φορές με την καλύτερη εκδοχή της σύγχρονης ψυχολογίας. Για αυτό και η σκέψη του θεωρήθηκε ως μία από τις κεντρικές ρίζες της σύγχρονης ψυχολογίας της αυτοδιαχείρισης.
Ο Επίκτητος πίστευε ότι ο κύριος σκοπός της φιλοσοφίας είναι να βοηθήσει τους κοινούς ανθρώπους να ανταπεξέλθουν αποτελεσματικά στις προκλήσεις της καθημερινής ζωής και να αντιμετωπίσουν τις αναπόφευκτες σοβαρές απώλειες, τις απογοητεύσεις και τις λύπες της ζωής.


Η ΖΩΗ ΤΟΥ

Για την ζωή του Στωικού φιλοσόφου του 1ου μ.Χ αιώνα δεν υπάρχουν επαρκείς και ασφαλείς πληροφορίες, παρόλα αυτά θεωρείται ότι υπήρξε σύγχρονος του Πλούταρχου γεννημένος δούλος γύρω στο 50 μ.Χ. σε μία από τις σημαντικότερες εμπορικές πόλεις της Φρυγίας, την Ιεράπολη, καθώς και ότι πέθανε ανάμεσα στα 125 με 130 στην Νικόπολη της Ηπείρου σε ηλικία 88 ετών.

Το όνομα του «Epictutus» προέρχεται από την λατινική μεταφορά του ελληνικού «Επίκτητος» που σημαίνει αποκτηθείς, κερδηθείς και ο ίδιος πέρα από δούλος ήταν κουτσός, ασθενικός και φαινομενικά ντροπαλός. Η αναπηρία του σύμφωνα με τον Κέλσο οφείλεται στον κύριο του τον Επαφρόδιτο (εκτελεστικό γραμματέα του Νέρωνα). Ο Κέλσος αναφέρει πως όταν κάποτε ο Επαφρόδιτος έστριψε το πόδι του Επίκτητου, ο ίδιος παρατήρησε χαμογελώντας «θα το σπάσεις» και όταν τελικά έσπασε το πόδι του, απάντησε ήρεμα: «Δεν σου το είπα». Αυτή η ανέκδοτη αφήγηση αν και μπορεί να απέχει πολύ από την αλήθεια, μας εισάγει ωστόσο στη φιλοσοφικό σκέψη της Νέας Στοάς του Στωικισμού που εκπροσωπείσαι με το δικό του ιδιαίτερο τρόπο ο Επίκτητος, μαζί με τον Σενέκα και τον Μάρκο Αυρήλιο.

Στο ξεκίνημα του από νεαρή ηλικία ο Επίκτητος έδειξε ανώτερο πνευματικό ταλέντο, παρακολουθώντας μαθήματα Στωικισμού στην Ρώμη από τον ξακουστό φιλόσοφο, Γάιο Μουσώνιο Ρούφο. Σε σύντομο χρονικό διάστημα ωστόσο έγινε ο πιο φημισμένος μαθητής του, αποκτώντας σταδιακά την ελευθερία του.

Ο Επίκτητος έφυγε από τη Ρώμη το 94 μ.Χ. (ήδη πασίγνωστος ως δάσκαλος), όταν ο αυτοκράτορας Δομιτιανός απειλούμενος από την αυξανόμενη «φιλοδημοκρατική» επιρροή των φιλοσόφων, τους εξόρισε. Τότε επιλέγει να περάσει το υπόλοιπο της ζωής εξόριστος στην Νικόπολη της Ηπείρου, ζώντας σεμνά σε μία μικρή καλύβα πάμπτωχος χωρίς το παραμικρό έσοδο, με πλήρη περιφρόνηση προς τα υλικά αγαθά, μόνος και ασκητικός, αποφεύγοντας κάθε ενδιαφέρον για φήμη, περιουσία και δύναμη. Εκεί ιδρύει την φιλοσοφική του σχολή διδάσκοντας στο πολυπληθές ακροατήριο του για το πως να ζήσει κανείς με μεγαλύτερη αξιοπρέπεια και ηρεμία.


ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ

Ο Επίκτητος δεν άφησε κανένα γραπτό λόγο αδιαφορώντας για την υστεροφημία του. Ο Φλάβιος Αρριανός όμως, ένας από τους πιο πιστούς μαθητές του, συνέθεσε μέσα από τις σημειώσεις των μαθημάτων του 2 έργα που συγκροτούν τον κορμό της προφορικής διδασκαλίας του, τις «Διατριβές» που αποτελούνται από 8 τόμους (μόνο 4 έχουν σωθεί) και το «Εγχειρίδιο» που είναι μία επιτομή των κυριότερων διδασκαλιών του, επιλεγμένες μέσα από τις «Διατριβές». Επίσης ανάμεσα στους πιο διαπρεπείς θαυμαστές του υπήρξε και ο νεαρός Μάρκος Αυρήλιος Αντωνίνος, ο οποίος τελικά έγινε αυτοκράτορας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κληρονομώντας μας τους Στοχασμούς του (Meditations – Τα Εις Εαυτόν), των οποίων οι στωικές ρίζες βρίσκονταν στα ηθικά διδάγματα του Επίκτητου.


Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ

Στη διδασκαλία του ο Επίκτητος δεν μπορούμε να πούμε ότι καινοτομεί ή ότι αναθεωρεί την «Στωική γραμμή». Παρ΄όλο που υπήρξε λαμπρός δάσκαλος της λογικής και του διαλογισμού, το κύριο χαρακτηριστικό έγκειται στο να σφραγίζει με τη δύναμη του νου και την οξυδέρκεια της παρατήρησης του την εποχή του, προσανατολίζοντας το δυναμικό της φιλοσοφίας προς τα ανθρώπινα συνηθισμένα προβλήματα. Εξαιτίας αυτής του της ικανότητας λέγεται ότι μπορούσε να γεννήσει ότι αισθήματα ήθελε στους ακροατές του. Η συμπεριφορά του ήταν εκείνη του ανοιχτόκαρδου, ταπεινού δασκάλου που παρότρυνε τους μαθητές του να μάθουν να ζουν σοφά, παίρνοντας τη ζωή τους στα σοβαρά και ο ίδιος ήταν το καλύτερο παράδειγμα για αυτούς, εφόσον «ζούσε το λόγο του», δηλαδή πραγμάτωνε αυτά που έλεγε.

Ο Επίκτητος πίστευε ότι ο κύριος σκοπός της φιλοσοφίας είναι να βοηθήσει τους κοινούς ανθρώπους να ανταπεξέλθουν αποτελεσματικά στις προκλήσεις της καθημερινής ζωής και να αντιμετωπίσουν τις αναπόφευκτες σοβαρές απώλειες, τις απογοητεύσεις και τις λύπες της ζωής. Η ηθική διδασκαλία του είναι απογυμνωμένη από συναισθηματικότητα, ευσέβεια, και ακατανόητες μεταφυσικές ορολογίες.

Για τον Επίκτητο, η ευτυχισμένη ζωή και η ζωή της αρετής είναι συνώνυμες. Η ευτυχία και η προσωπική ολοκλήρωση είναι οι φυσικές συνέπειες του να κάνεις το σωστό. Αντίθετα από πολλούς φιλοσόφους της εποχής του, ο Επίκτητος ενδιαφερόταν λιγότερο να καταλάβει τον κόσμο, από το να καθορίσει τα συγκεκριμένα βήματα που πρέπει να κάνει για την επιδίωξη της ηθικής υπεροχής.

Μέρος της μεγαλοφυΐας του είναι η έμφαση του για ηθική πρόοδο υπεράνω της επιδίωξης για ηθική τελειότητα. Με μία οξεία αντίληψη του πόσο εύκολα εμείς οι άνθρωποι εκτρεπόμαστε από το να ζούμε με βάση τις ανώτερες αρχές μας, μας προτρέπει να θεωρήσουμε τη φιλοσοφική ζωή σας προοδευτικά βήματα, τα οποία πλησιάζουν σταδιακά προς τα αγαπημένα μας προσωπικά ιδανικά.

Η ιδέα του Επίκτητου σχετικά με την «καλή ζωή» δεν είναι θέμα του να ακολουθήσουμε «έναν οδηγό αγοράς», τυφλές εντολές, αλλά να εναρμονίσουμε τις πράξεις μας με τη φύση. Ο σκοπός δεν είναι να κάνουμε καλές πράξεις για να κερδίσουμε την εύνοια των θεών ή το θαυμασμό των άλλων, αλλά να επιτύχουμε την εσωτερική γαλήνη και κατ’ αυτό τον τρόπο τη διαρκή προσωπική ελευθερία. Η καλοσύνη είναι μία επιχείρηση ίσων ευκαιριών, διαθέσιμη στον καθένα την κάθε στιγμή: φτωχό ή πλούσιο, μορφωμένο ή απλοϊκό άνθρωπο. Δεν είναι η αποκλειστική δικαιοδοσία των «επαγγελματιών» του πνεύματος, όπως μοναχών, αγίων ή ασκητών.

Ο Επίκτητος προώθησε μία αντίληψη της αρετής που ήταν απλή, συνηθισμένη και καθημερινή στην έκφραση της. Αντί των ασυνήθιστων ξεχωριστών επιδείξεων καλοσύνης, ήταν υπέρ μιας ζωής που να τη ζει κανείς σταθερά, σύμφωνα με τη θεία θέληση.

Η συνταγή του Επίκτητου για τη καλή ζωή επικεντρωνόταν σε τρία θέματα: να γίνεις κύριος των επιθυμιών σου, να εκτελείς τα καθήκοντα σου, και να μάθεις να σκέπτεσαι καθαρά για τον εαυτό σου και για τις σχέσεις σου με την ευρύτερη ανθρώπινη κοινωνία.

Το αληθινό έργο ενός ανθρώπου ο ίδιος αναφέρει ο Επίκτητος πως είναι: «Να μάθει πώς να απαλλάσσει τη ζωή του από τις οδύνες, τους θρήνους, τα «Αχ, εγώ» τα «Πόσο δυστυχισμένος είμαι», από τις συμφορές και τις αναποδιές και να κατανοήσει τι είναι ο θάνατος, η εξορία και η φυλάκιση, και (όπως ο Σωκράτης με το κώνειο), να μπορεί αν βρεθεί στη φυλακή να πει «Αγαπητέ μου Κρίτωνα, αν αυτό ευχαριστεί του θεούς, ας γίνει» και όχι «Εγώ είμαι ένας γέρος και φτωχός άνθρωπος».

Για το ρόλο του σαν δάσκαλος ο Επίκτητος αναφέρει αντίστοιχα ότι «θέλει να κάνει τους μαθητές του, όχι μόνο ελεύθερους, γαλήνιους και ευτυχισμένους αλλά και ατάραχους μπροστά στα εμπόδια, την καταπίεση και τον καταναγκασμό».

Συνεπώς ο ίδιος αναγνώριζε ότι η καθημερινή ζωή είναι γεμάτη δυσκολίες διαφόρων βαθμών. Ανάλωσε τη ζωή του σκιαγραφώντας το μοναδικό μονοπάτι προς την ευτυχία, την ολοκλήρωση και την ηρεμία, άσχετα από ποιες τυχαίνει να είναι οι ιδιαίτερες περιστάσεις κάποιου. Τα διδάγματα του, όταν απελευθερωθούν από τα αρχαία πολιτιστικά στολίδια τους έχουν μιαν ανεξήγητα σύγχρονη εφαρμογή. Κατά διαστήματα, η φιλοσοφία του μοιάζει με την καλύτερη εκδοχή της σύγχρονης ψυχολογίας. Η σκέψη του θεωρήθηκε ως μία από τις κεντρικές ρίζες της σύγχρονης ψυχολογίας της αυτοδιαχείρισης, καθώς η θεραπεία δεν απαιτεί πάντα την αντιμετώπιση τόσο των φυσιολογικών ζητημάτων όσο των ψυχολογικών, δίνοντας έτσι τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα.

Ας δούμε κάποιες από τις συμβουλές του προς αυτήν την κατεύθυνση:

«Για οτιδήποτε μας συμβαίνει να θυμόμαστε να στραφούμε στον εαυτό μας και να αναρωτηθούμε πόση δύναμη έχουμε για να το αντιμετωπίσουμε».

Ας ακολουθήσουμε το παράδειγμα του αθλητή και ας πούμε: «Για αυτό έχω κάνει εξάσκηση, για αυτό έχω κάνει προπόνηση», έτσι δεν θα μας συμβεί κάτι χειρότερο από αυτό που μπορεί να περιμένουμε, εφόσον έχουμε προετοιμαστεί για αυτό. Κάθε φορά που βρισκόμαστε σε μία δύσκολη θέση, ας πούμε στον εαυτό σας: «Αυτό δεν απασχολεί ούτε το φτωχό μου κορμί ή την φτωχή μου περιουσία, ούτε τις ασήμαντες πεποιθήσεις μου. Για μένα όλα είναι καλά σημάδια αν το θέλω, γιατί όποια και αν είναι η τελική έκβαση μπορώ να ωφεληθώ από αυτή».

Είναι σημαντικό να μπορούμε βλέπουμε την θετική πλευρά των πραγμάτων, η αρνητική προοπτική δεν είναι πάντα ούτε απαραίτητη, ούτε και η καλύτερη λύση: «Όμως τι γίνεται αν (μερικά πράγματα ή άνθρωποι που έχασα) είναι απαραίτητα σε μένα; Μην τοποθετούμε τα συναισθήματα μας πάνω τους και τότε δεν είναι. Μην πούμε στον εαυτό μας ότι μας είναι αναγκαία και τότε δεν θα είναι».

Ας αποφύγουμε να μιλάμε με αυτό τον τρόπο: «Πόσο άτυχος είμαι που μου συνέβη αυτό». Αλλά καλύτερα ας πούμε «Πόσο τυχερός είμαι, γιατί παρόλο που μου συνέβη αυτό, συνεχίζω να ζω ήρεμος, αφού δεν έχω συντριβεί από το παρόν, ή δεν τρομάζω για το μέλλον», ή ακόμη «Αυτό δεν είναι κακοτυχία, αλλά το γεγονός ότι το υπομένω με καλή διάθεση είναι μεγάλη τύχη».

Μπορούμε να μιμηθούμε το Σωκράτη που αντί να μοιρολογεί όταν βρισκόταν στην φυλακή έγραφε ύμνους, ή τον Αγριππίνο τον Στωικό που όταν κάτι τον ταλαιπωρούσε: «έγραφε ένα εγκώμιο γι’ αυτό, αν είχε πυρετό για τον πυρετό, αν υπόφερε για κάποια ατίμωση, για την ατίμωση, αν εξοριζόταν, για την εξορία. Και κάποτε… όταν ετοιμαζόταν να προγευματίσει κάποιος του ανάγγειλε ότι ο Νέρωνας διέταξε να τον εξορίσουν. Και αυτός τότε απάντησε: «θα προγευματίσουμε στην Αρικία (μια τοποθεσία έξω από την Ρώμη)».

Το να υιοθετήσουμε τη στάση του θεατή στα προβλήματα μας, είναι μία λύση, ας προσπαθήσουμε να είμαστε τόσο λογικοί και αντικειμενικοί απέναντι τους, όπως ακριβώς είμαστε απέναντι στα προβλήματα των άλλων. Όταν σπάσει το φλιτζάνι κάποιου άλλου παρατηρεί ο Επίκτητος είμαστε έτοιμοι να κάνουμε τη δήλωση: «Τέτοια πράγματα συμβαίνουν». Παρόμοια όταν πεθάνει το παιδί ή η γυναίκα κάποιου άλλου λέμε: «Αυτή είναι η μοίρα του ανθρώπου». Από την άλλη μεριά, όταν το δικό μας φλιτζάνι σπάσει ή τα αγαπημένα μας πρόσωπα χαθούν φωνάζουμε: «Αχ εγώ ο άτυχος, πόσο δυστυχισμένος είμαι». Αν κάτι μας ενοχλεί, να θυμόμαστε ότι δεν μπορούμε από το τίποτα να βγάλουμε κάτι. Να συνειδητοποιήσουμε ότι το κάθε τι έχει την αξία του: «Ας πούμε στον εαυτό μας ότι αυτό είναι το τίμημα για τη γαλήνη του μυαλού μας, αυτό είναι το τίμημα για την ηρεμία του πνεύματος μας, γιατί τίποτα δεν κερδίζεται χωρίς κάποιο τίμημα»

Κάθε δυνατή επιθυμία μας μπορεί να είναι καταπιεστική καθώς ο πόθος μας για αυτήν μπορεί να μας εξουσιάσει και να μας παραπλανήσει, γι’ αυτό ο Επίκτητος παρατηρεί πως: «Η ελευθερία δεν επιτυγχάνεται από την ικανοποίηση της επιθυμίας αλλά από την εκμηδένιση της». Μπορούμε να διασκεδάζουμε με τα προβλήματα μας: «Πρόκειται να πεθάνω αλλά μήπως και οι άλλοι θα ζήσουν για πάντα; Μήπως είμαι ο μοναδικός που θα αποκεφαλιστώ τώρα ή μήπως θα πρέπει να αποκεφαλιστούμε όλοι για να ηρεμήσω;

Είναι λάθος να αφήνουμε να ριζώνουν στο νου μας αρνητικές σκέψεις και εικόνες γιατί : Αν κεντρίζει τη φαντασία μας ένα πράγμα που δεν μπορούμε να ελέγξουμε, ας το αντιμετωπίσουμε με την νόηση μας, ας τη νικήσουμε, μην την αφήσουμε να δυναμώσει ή να φτάσει στο επόμενο σκαλοπάτι που είναι το να ζωγραφίζει (στο νου μας) τις εικόνες που αυτή θέλει (η φαντασίωση). Ας προσπαθήσουμε να αποσπαστούμε από τις θλιβερές σκέψεις μας και να σκεφτούμε κάτι άλλο, εξασκώντας τον νου μας.

Τελικά ίσως ο Επίκτητος ενδιαφερόταν περισσότερο για την θεραπεία του εαυτού μας παρά για τις αφηρημένες θεωρίες του Εγώ. Η ηθική του είναι μία ηθική ατομικής απελευθέρωσης από τα ψυχολογικά δεσμά, γι’ αυτό και η διδασκαλία του Επίκτητου είναι τόσο παραδοσιακή όσο και εξίσου σύγχρονη. Σε μία κοινωνία που σήμερα (στην πράξη αν όχι ρητά) θεωρεί την επαγγελματική επιτυχία, τα πλούτη, τη δύναμη, και τη φήμη επιθυμητά πράγματα, άξια προς θαυμασμό, ο Επίκτητος τα θεωρεί ασήμαντα και άσχετα προς την αληθινή ευτυχία. Εκείνο που τον ενδιαφέρει πρωταρχικά είναι τι είδους άτομο γίνεσαι, τι είδους ζωή κάνεις. Γιατί το να ανακαλύπτουμε τον εαυτό μας είναι στην καλύτερη περίπτωση να ανακαλύπτουμε το καλό μάλλον, παρά την καρδιά μας που στην χειρότερη περίπτωση μπορεί να μας οδηγήσει σε μία εξωτερική παραπλανητική έκφραση.

Συνεπώς η προσφορά του Επίκτητου στη διαμόρφωση νέων ιδεών στη φιλοσοφία είναι ελάχιστη ως ανύπαρκτη. Η προφορά του όμως στην προσαρμογή ιδεών στο νου και το συναίσθημα των αναζητητών είναι πολύ σημαντική.

Ο Επίκτητος δεν καινοτομεί ούτε το επιδιώκει, ούτε καν πιστεύει ότι χρειάζεται. Αυτό που όμως κάνει είναι να ζωντανεύει τους ορισμούς, να οικοδομεί αξίες στις ψυχές των Ανθρώπων και να ξυπνάει τους μικρούς κοιμώμενους πρίγκιπες στις καρδιές μας. Είναι η φωνή της συνείδησης όταν η σάρκα φαίνεται να καταδυναστεύει το πνεύμα, που μαστιγώνει την αδικία, την φαυλότητα και τον υλισμό.

Είναι ο δούλος που κοροϊδεύει τους αφέντες όλου του κόσμου και οδηγεί στην πραγματική ελευθερία, όποιον δοκιμάζει να πιει από την πηγή του ενθουσιασμού του.

Είναι το πιο φωτεινό παράδειγμα που μέσα στους αιώνες φωτίζει τις μέρες μας, τόσες όμοιες με τότε, για να μας εμπνεύσει την αγάπη, την αδελφοσύνη, τον ηρωισμό, την ταπεινότητα και την αυτάρκεια. Είναι τέλος, ο άνθρωπος που μιλούσε, με αγωνία και θέρμη στον μαθητή του και του έδινε μία συμβουλή που είναι και για εμάς χρήσιμη σήμερα όσο ποτέ:

«Τα ωραία λόγια, άλλωστε δεν λείπουν σήμερα. Τα βιβλία των Στωικών είναι γεμάτα από τέτοια. Τι λείπει, λοιπόν; Αυτός που θα τα εφαρμόσει, με έμπρακτη μαρτυρία υπέρ των λόγων. Να αναλάβεις, λοιπόν, τον ρόλο αυτό, ώστε να μην χρησιμοποιούμε παλαιά παραδείγματα αλλά να έχουμε και κάποιο σύγχρονο παράδειγμα».

Πύρρος, ο “Αετός της Ηπείρου”


Πύρρος, ο βασιλιάς των Μολοσσών, ο “Αετός της Ηπείρου” όπως ονομάστηκε! Ένας ηγέτης θρύλος, που έκανε την Ήπειρο γνωστή σε όσους δεν την ήξεραν, γνωστή και για την πολεμική της αρετή!

Ήταν γιος του Αιακίδη και της Φθίας (318-272 πΧ). Όταν ο πατέρας του ο Αικίδης εκθρονίστηκε, έμπιστοί του φυγάδευσαν τον μόλις δύο ετών Πύρρο στην Αυλή του Ιλλυριού βασιλιά των Ταυλαντίων Γλαυκία. Εκεί μεγάλωσε με ιδιαίτερη στοργή από τον Γλαυκία και το 306/307 πΧ αποκαταστάθηκε στον θρόνο του. Το 302 όμως διώχθηκε εκ νέου από τον θρόνο και έτσι αναγκάστηκε να καταφύγει στον Δημήτριο τον Πολιορκητή ο οποίος έιχε νυμφεφθεί την αδερφή του Δηιδάμεια. Το 301 πΧ ο Πύρρος πήρε μέρος στη Μάχη της Ιψού στο πλευρό του γαμπρού του και έτσι στάλθηκε στη συνέχεια όμηρος στην Αυλή του Πτολεμαίου Ά Σωτήρος στην Αλεξάνδρεια. Σύντομα όμως έγινε φίλος με τον Πτολεμαίο, ο οποίος μάλιστα του έδωσε για σύζυγο την κόρη του Αντιγόνη η οποία βοήθησε στη συνέχεια τον Πύρρο να ανακτήσει και πάλι τον θρόνο του το 297 πΧ. Ο Πύρρος έγινε αρχικά συμβασιλέας του ξαδέλφου του Νεοπτολέμου Β’, τον οποίο ένα τμήμα του στρατού του Αιακίδη είχε ανεβάσει στο θρόνο. Λίγο αργότερα όμως, ο Πύρρος φόνευσε τον Νεοπτόλεμο και έτσι έμεινε ο μόνος άρχοντας.

Το 295 π πήρε για δεύτερη σύζυγο την κόρη του τυράννου των Συρακουσών Αξαθοκλέους, Λάνασσα, λίγο μετά τον θάνατο της πρώτης του συζύγου και μαζί με αυτή πήρε ως γαμήλιο δώρο τη Λευκάδα και την Κέρκυρα. Το 294 όμως επωφελήθηκε από την δυναστική έριδα μεταξύ του Αλεξάνδρου Ε’ και του αδελφού του Αντιπάτρου για τον μακεδονικό θρόνο. Πήρε το μέρος του πρώτου και κέρδισε τις παραμεθόριες περιοχές της Παραναίας και της Τυμφαίας, την περιοχή της Αμβρακίας, την Αμφιλοχία και την Ακαρνανία. Το 288 ο Πύρρος συνασπίστηκε με τον Λυσίμαχο κατά του Δημητρίου του Πολιορκητή και από κοινού εισέβαλαν στην Μακεδονία. Αφού επικράτησαν, μοίρασαν το μακεδονικό κράτος και ο Πύρρος πήρε την Θεσσαλία και το δυτικό τμήμα του κράτους του Δημητρίου, ανακηρύχθηκε βασιλιάς των Μολοσσών και των Μακεδόνων. Σταδιακά προσπάθησε να επεκτείνει το κράτος του προς τι νότο και, όταν συμμάχησε με τον Αντίγονο Γονατά, αυτομάτως ήλθε σε ρήξη με τον αντίπαλο του τελευταίου, και πρώην σύμμαχό του Λυσίμαχο. Έτσι, το 284 πΧ ο Λυσίμαχοσ, έχοντας με το μέρος του τον μακεδονικό στρατό, πήρε πίσω τα μακεδονικά και θεσσαλικά εδάφη και περιόρισε τον Πύρρο στην Ήπειρο. Όμως η επικράτεια του Πύρρου εκείνη την εποχή εκτεινόταν από την Επίδαμνο μέχρι και τον Κορινθιακό Κόλπο.

Ο Πύρρος φιλοδοξούσε να επεκτείνει το κράτος του προς τη δύση, όπως ακριβώς είχε κάνει ο ξάδελφος του Μέγας Αλέξανδρος προς την ανατολή. Για τον λόγο αυτό δέχθηκε τις προτάσεις των Ταραντίνων πρέσβεων, που είχαν πάει στην Ήπειρο για να ζητήσουν την σύμπραξη των Ηπειρωτών στον αγώνα των Ελλήνων της Δύσης εναντίον της Ρώμης το 281 πΧ. Το δικαίωμα στα εδάφη της Σικελίας, ο Πύρρος το απέκτησε όταν παντρεύτηκε την Λάνασσα. Στα σχέδιά του αυτά ενθαρρύνθηκε από χρησμούς των ιερών της Δωδώνης και των Δελφών και ενισχύθηκε επίσης από τους βασιλείς των κρατών της Ανατολής όπως ο Πτολεμαίος Κεραυνός, ο Αντίγονος Γονατάς και ο Αντίοχος, οι οποίοι όμως επιθυμούσαν να απομακρύνουν τον Πύρρο από τον ελληνικό χώρο.

Την άνοιξη του 280πΧ ο Πύρρος δια περαιώθηκε στην Ιταλία ακολουθούμενος από βαρύ πεζικό 20.000 ανδρών, 3.000 ιπέων, 20 ελεφάντων, 2000 τοξοτών και 500 σφενδονηστών. Εκεί έγινε δεκτός με ενθουσιασμό από τους Ταραντίνους, οι οποίοι έκοψαν προς τιμήν του νομίσματα. Σύντομα όμως ήρθαν και πάλι οι προστριβές, επειδή οι Ταραντίνοι δεν θέλησαν να υποβληθούν σε θυσίες προκειμένου να προετοιμαστούν για τον πόλεμο. Η σύγκρουση Ελλήνων και Ρωμαίων πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 280 πΧ στην Ηράκλεια, στον Κόλπο του Τάραντος. Νικητής αναδείχθηκε ο Πύρρος, ο οποίος, με την εφαρμογή του ευφυούς πολεμικού του σχεδίου, και τη χρήση πολεμικών ελεφάντων, κατατρόπωσε τους Ρωμαίους προκαλώντας του μεγάλες φθορές. Η νίκη αυτή όμως, που έμεινε στην ιστορία ως “Πύρρεια Νίκη”, δεν απέδωσε μεγάλα πλεονεκτήματα, διότι, παρά τις φθορές τους, οι Ρωμαίοι δεν υποχώρησαν στην στρατιωτική και διπλωματική πίεση του αντιπάλου τους και απέκρουσαν τις προτάσεις του απεσταλμένου του Κινέα. Ο Πύρρος εν τω μεταξύ είχε φθάσει έξω από τη Ρώμη αλλά αναγκάστηκε να υποχωρήσει στην Καμπανία για να διαχειμάσει.

Την άνοιξη του 279 πΧ, ο Πύρρος άρχισε τις εκστρατείες του στην Απουλία, την Λευκανία και την Βρεττία, τις οποίες σύντομα πήρε με το μέρος του. Η δεύτερη σύγκρουσή του με τους Ρωμαίους πραγματοποιήθηκε στο Άσκλο που οδήγησε σε μια νέα μεγάλη νίκη αλλά με αρκετές απώλειες.

Οι εντυπωσιακές επιτυχίες του Πύρρου στη νότια Ιταλία ανησύχησαν του Καρχιδονίους, που κατείχαν εδάφη στη δυτική Σικελλία. Ακόμη περισσότερο ανησύχησαν όταν πληροφορήθηκαν τις προτάσεις των Σικελιωτών να τους απαλλάξει ο Πύρρος από αυτούς. Το 279 λοιπόν, οι Καρχηδόνιοι έστειλαν τον Μάγωνα στην ρωμαϊκή Σύγκλητο για να προτείνει σύμπραξη κατά του Πύρρου. Οι προτάσεις των Καρχηδονίων απορρίφθηκαν αρχικά, ενώ παράλληλα γίνονταν διαπραγματεύσεις μεταξύ Πύρρου και Ρώμης. Τελικά, οι διαπραγματεύσεις απέβησαν άκαρπες, ενώ τελεσφόρησε η σύναψη ειρήνης Ρώμης – Καρχηδόνας. Σε απάντηση στις προτάσεις των Σικελιωτών, ο Πύρρος εξεστράτευσε στην Σικελία το φθινόπωρο του 278 και βάδισε θριαμβευτικά μέχρι τις Συρρακούσες. Εκεί διαχείμασε και προέβη στην οργάνωση του κράτους του οποίου είχε ανακυρηχθεί βασιλιάς. Τον επόμενο χρόνο απελευθέρωσε όλη τη Σικελία από τον καρχηδονιακό ζυγό (εκτός από το Λιλύβαιο) και περιόρισε σημαντικά την δύναμη των Μαμερτίνων. Για να νικήσει οριστικά τους καρχηδόνιους, θέλησε να εκστρατεύσει στην βόρειο Αφρική. Στο σχέδιο όμως αυτό αντιτάχθηκαν οι Σικελιώτεςς, που δεν ήταν πρόθυμοι να αναλάβουν το υψηλό κόστος μιας τέτοιας επιχείρησης. Η σκληρή ως αντιμετώπιση του Πύρρου οδήγησε σε ρήξη των σχέσεών του με τους Σικελιώτες συμμάχους του και κατέληξε στην αποχώρησή του από την περιοχή και την επιστροφή του στον Τάραντα το 276 πΧ.
Κατά το διάστημα αυτό, της απουσίας του Πύρρου από τη Σικελία, οι Ρωμαίοι βρήκαν την ευκαιρία να αναδιοργανώσουν τον στρατό τους και να ανακαταλάβουν ορισμένες περιοχές. Η τρίτη σύγκρουση τους με τον στρατό του Πύρρου Πραγματοποιήθηκε το 275 πΧ στο Βενεβέντο και κατέληξε σε ήττα του Πύρρου και στην επιστροφή του στην Ήπειρο λίγους μήνες αργότερα. Άφησε όμως στον Τάραντα ένα τμήμα των δυνάμεων του υπό τον γιο του Έλενο, για να συνεχίσει τον αγώνα κατά της Ρώμης.

Μετά την επιστροφή του στην Ήπειρο, ο Πύρρος άρχισε να προετοιμάζεται για την σύγκρουση με τον Αντίγονο Γονατά, που είχε στον μεταξύ αναρτηθεί στον μακεδονικό θρόνο. Το 274 πΧ εισέβαλε στην Μακεδονία, όπου οι στρατιώτες του Αντιγόνου τάχθηκαν με το μέρος του. Η νίκη του οδήγησε στην προσάρτηση της Άνω Μακεδονίας και της Θεσσαλίας. Το 273 πΧ ο Πύρρος εξεστράτευσε μαζί με τους γιούς του, καθώς και τον Έλενο που είχε ανακληθεί από τον Τάραντα, στην Πελοπόννησο και πήρε με το μέρος του πολλούς πρώην συμμάχους της Σπάρτης και της Μακεδονίας. Εισέβαλε στην Λακωνία και επιτέθηκε στη Σπάρτη, όταν όμως πληροφορήθηκε ότι έφθαναν μακεδονικά στρατεύματα στην Κόρινθο, εγκατέλειψε την πολιορκία και έσπευσε προς το Άργος. Με τη βοήθεια των οπαδών του επιχείρησε να καταλάβει την πόλη, που ήδη βρίσκονταν στρατεύματα των αντιπάλων του, και οι κινήσεις του έγιναν αντιληπτές. Ο στρατός του Πύρρου αποδεκατίστηκε και ο ίδιος σκοτώθηκε, όπως θέλει η παράδοση, από ένα κεραμίδι που το πέταξε η μητέρα ενός αντίπαλου στρατιώτη, το 272 πΧ. Μετά το θάνατο του το κράτος της Ηπείρου περιορίστηκε στον αρχικό του χώρο.

Ο Πύρρος ήταν άνδρας μεγάλης μόρφωσης και ονομαστής γενναιότητας, αναδείχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους στρατιωτικούς της εποχής του. Οι απεριόριστες στρατιωτικές του ικανότητες φάνηκαν στις μάχες της Ηράκλειας και του Άσκλου. Η στρατιωτική του κατάρτιση ήταν αξιολογότατη, όπως μαρτυρούν τα αποσπάσματα των Υπομνημάτων του, ενός έργου το οποίο αναφέρεται στην πολεμική τέχνη και μνημονεύτηκε από αρχαίους συγγραφείς, μεταξύ των οποίων και ο Κικέρων. Το αρνητικό σημείο του Πύρρου ήταν όμως η διπλωματία. Ο επιθετικός του χαρακτήρας του στρατιωτικού οδήγησε συχνά σε αντιπάθειες από την πλευρά των συμμάχων ου, οι οποίοι σε κάποιες περιπτώσεις των εγκατέλειπαν. Πάντως, παρά το γεγονός ότι απέτυχε να εδραιώσει την εξουσία του στην Ιταλία, ο Πύρρος επέκτεινε και εδραίωσε το κράτος του στην Ελλάδα, καθιστώντας το υπολογίσιμη σημαντική δύναμη της περιοχής για 35 περίπου χρόνια.

Η μορφή του Πύρρου σώζεται σε ρωμαϊκό αντίγραφο προτομής του που βρέθηκε στο Ηράκλειο και σήμερα φυλάσσεται στο Εθνικό Μουσείο Νεάπολης. Επίσης, το όνομά του εμφανίζεται στα χρυσά, αργυρά και χάλκινα νομίσματα της Ηπείρου και πολλών πόλεων της Ιταλίας και της Σικελίας όπως για παράδειγμα των Συρακουσών, των Λοκρών, του Τάραντος και άλλων. Το όνομά του συνδέθηκε επίσης με την κατασκευή του ιερού τους Διός στη Δωδώνη τον 3 πΧ αιώνα και την εκεί εισαγωγή νέων λατρειών. Ήταν αυτός που έχτισε μεγαλοπρεπείς κτίσματα στη Δωδώνη εκτός του Ιερού τους Διός.

Ιωάννινα: μέχρι τη πτώση της Βυζαντινής κυριαρχίας (1431)


Η ίδρυση της πόλεως των Ιωαννίνων, αποδίδεται στον Ιουστινιανό, τον 6ο αιώνα μ.Χ., με μετοικεσία κατοίκων της Ευροίας. Φέρεται να πήρε το όνομα της από κοντινό μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη ή/και λόγου του ότι ο Άγιος Ιωάννης ήταν ο αρχικός Άγιος της πόλης.

Η πρώτη παρουσία της πόλεως με την ονομασία Ιωάννινα, στις ιστορικές πηγές, συναντάται στα πρακτικά της συνόδου του 879, που έγινε στην Κωνσταντινούπολη και η δεύτερη, σε δημοσιευθέν σιγίλιο, του έτους 1020, του αυτοκράτορα Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου. Από αυτό το σιγγίλιο συμπεραίνουμε ότι τα Γιάννενα υπήρχαν πολύ παλαιότερα από την εποχή των Βουλγάρων βασιλέων Συμεών(893-927μ.Χ.) και του διαδόχου του Πέτρου (927-969μ.Χ.). Στο “Σημείωμα περί οικήσεως τόπου” του Μητροπολίτη Ναυπάκτου Απόκακου με χρονολογία 1217 (μετά την κατάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τους σταυροφόρους – 1204), μνημονεύεται ρητώς ο ιδρυτής του Δεσποτάτου της Ηπείρου, Μιχαήλ Κομνηνός, ή Δούκας Μιχαήλ (1204 -1214 μ.Χ.) ως “τεκτηναμένου το των Ιωαννίνων πολίδιον και εις μόρφωσιν κάστρου αυτό αναγείραντος“.

Επί των ημερών του Δεσπότη Μιχαήλ Κομνηνού, χτίζονται μεγάλα οχυρωματικά έργα στην πόλη, ο πληθυσμός αυξάνεται, γόνοι της σκορπισμένης βυζαντινής αριστοκρατίας ( Φιλανθρωπηνοί, Γαβριηλόπουλοι, Αψαράδες, κ.ά.) βρίσκουν άσυλο και μία περίοδος ακμής αρχίζει για τα Ιωάννινα. Η νέα αριστοκρατία των “καστρινών Ιωαννιτών” αποσπά αξιόλογα οικονομικά, διοικητικά και εκκλησιαστικά προνόμια διατηρώντας έτσι τον κυριαρχικό της ρόλο στην περιοχή ακόμη και της περιόδους διοικήσεως από ξένους δεσπότες και ηγεμόνες.
Έκτοτε, τα Ιωάννινα θ’ ακολουθήσουν τις ιστορικές εξελίξεις του Δεσποτάτου της Ηπείρου, το οποίο, εκτεινόμενο από το Δυρράχιο μέχρι τη Ναύπακτο θα διαδραματίσει τον ρόλο του Βυζαντινού προπυργίου, ενάντια στις αλλεπάλληλες επιδρομές των Φράγκων, Βενετών, Αλβανών και Σέρβων.

Επί των ημερών του Μιχαήλ Α’ του Αγγέλου, τα Ιωάννινα φέρονται να αναπτύσσονται και να ευημερούν. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, κατά την περίοδο αυτή, συγκεντρώνονται στα Ιωάννινα επίσημοι και λόγιοι πρόσφυγες από την Κωνσταντινούπολη, μετά την κατάληψη αυτής, από τους Φράγκους. Επίσης, κατά την περίοδο αυτή -περί το1206- σημειώνεται ανακαίνιση των τειχών του φρουρίου και ίδρυση, στη μεν Μονή Σπανού -της Σχολής Φιλανθρωπινών, στην δε αρχαιότατη Μονή του Αγίου Νικολάου Στρατηγοπούλου, της ομώνυμης Σχολής.

Το 1265 τα Ιωάννινα παραχωρούνται, από τον Νικηφόρο Α’ Άγγελο Κομνηνό, στον αυτοκράτορα της Νίκαιας -Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγο. Μετά τον θάνατο του Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγου (1282), τα Ιωάννινα επανέρχονται στο Δεσποτάτο της Ηπείρου, υπό την εξουσία του Νικηφόρου Α’ Αγγέλου Κομνηνού. Κατά την περίοδο αυτήν, σημειώνεται και η μεταφορά της έδρας του εκκλησιαστικού πρωθιερέα του Δεσποτάτου στα Ιωάννινα, η επισκοπή των οποίων φαίνεται να αναβαθμίζεται σε μητρόπολη, λόγω της ιδρύσεως στη Ναύπακτο καθολικής αρχιεπισκοπής, με την παραχώρηση της πόλης στον Φίλιππο Ταραντίνο. Με τον θάνατο του Νικηφόρου Α’ Αγγέλου Κομνηνού το 1296, αναλαμβάνει την εξουσία των Ιωαννίνων και της Ηπείρου, η χήρα του Άννα -ως επίτροπος του γιου τους Θωμά Α’. Κατά την διάρκεια της επιτροπείας της, επιτυγχάνεται η υποστήριξη των Βυζαντινών, προς αποφυγή των πιέσεων των Ανδεγαυών. Έτσι, στέλνεται, στα Ιωάννινα, αυτοκρατορικός στρατός, υπό τον Ιωάννη Λάσκαρη, ο οποίος στη συνέχεια κηδεμονεύει το Δεσποτάτο, σύμφωνα με τις θελήσεις του αυτοκράτορα του Ανδρόνικου Β’.

Με την δολοφονία του Θωμά Α’ το 1318, τελευταίου της δυναστείας των δεσποτών της Ηπείρου, Αγγέλων Κομνηνών, τα Ιωάννινα γίνονται μήλον της έριδος μεταξύ Βυζαντινών, Ανδεγαυών και Σέρβων. Τελικά, τα Ιωάννινα εντάσσονται στο Βυζάντιο, ύστερα από την επέμβαση του Ιωάννη Συργιάννη από το Βεράτιο, ο οποίος έπεισε τους Ιωαννίτες, να δηλώσουν πίστη και υποταγή στον Ανδρόνικο Β’, ώστε να αποκτήσουν την ευμένειά του. Σ’ αυτή τη συμφωνία υποταγής, οφείλονται τα δύο χρυσόβουλα (1319 και 1321) του Ανδρόνικου Β’, τα οποία είναι πολύ αποκαλυπτικά για την ιστορία των Ιωαννίνων και για την εξέλιξη των φεουδαρχικών σχέσεων.

Στο Χρυσόβουλο του Ανδρόνικου Παλαιολόγου (1319), πληροφορούμαστε ότι η πόλη ήταν σε πλήρη ακμή και οι Ιωαννίτες διενεργούσαν εμπόριο σε μεγάλη ακτίνα μέσα στα Βαλκάνια. Κατά το τέλος του 16ου αι. κατοικούσαν στα Γιάννενα 10000 οικογένειες ήτοι 50000 περίπου κάτοικοι και τον 16ο – 17ο αιώνα τα Γιάννινα έγιναν ένα από τα σπουδαιότερα κέντρα διαμετακομιστικού εμπορίου της Βαλκανικής και των Παραδουνάβιων περιοχών.

Η Βυζαντινή κυριαρχία στα Ιωάννινα, διακόπτεται λόγω καταλήψεώς της από τους Σέρβους το 1339. Ήπειρος, Θεσσαλία και Μακεδονία καταλαμβάνονται από τον Σέρβο κράλη –Στέφανο Ντουσάν (1331-1355). Η Σερβοκρατία διευκολύνει την κάθοδο Αλβανικών ομάδων, οι οποίοι εισβάλλουν και εποικίζουν την Ήπειρο, εξοντώνοντας και εκδιώκοντας τον Ελληνικό πληθυσμό. Στα 1359 ο Νικηφόρος Β’ (1356-1359), γιός του δεσπότη της Ηπείρου –Ιωάννη Β΄ -Δούκα Ορσίνι, μετά τον θάνατο του κράλη Στέφανου Ντουσάν, προσπαθεί να ανακόψει την Αλβανική εισβολή και εποικισμό της Ηπείρου, πολεμώντας και επανασυνοικίζοντας τους εκδιωχθέντες Έλληνες. Δυστυχώς η προσπάθεια αποτυγχάνει, όταν ο Νικηφόρος Β΄ ηττάται και πεθαίνει στην μάχη του Αχελώου το 1359. Ανεμπόδιστοι πλέον οι Αλβανοί, κατέρχονται και εκδιώκουν τους Έλληνες από τις πατρογονικές τους εστίες στην Ήπειρο. Οι Αλβανικοί εποικισμοί, υποχρεώνουν ευάριθμες αρχοντικές οικογένειες που κατοικούσαν στην περιοχή της Βαγενετίας (η περιοχή απέναντι από την Κέρκυρα σε αρκετό βάθος), να καταφύγουν στα Γιάννινα.

Παραχώρηση των Ιωαννίνων από τον νέο Σέρβο ηγεμόνα –Συμεών Ούρεση, στον γαμπρό του -Θωμά Πρελούμπο, ή Πρελούμποβιτς, και της νότιας Ηπείρου στους Αλβανούς αρχηγούς των οίκων Μπούα και Λιώσα. Η εξουσία του Πρελιούμποβιτς, ανεδείχθη τυραννικότατη, αφού κατεδίωξε άγρια και φορολόγησε τους Ιωαννίτες, εξόρισε τον μητροπολίτη τους και δήμευσε την εκκλησιαστική περιουσία, την οποία μοίρασε στους Σέρβους οπαδούς του. Στόχος του Σέρβου δεσπότη της Ηπείρου Πρελιούμποβιτς ήταν, η εξασθένιση και αποδυνάμωση του ελληνικού στοιχείου και η εθνολογική αλλοίωση.

Έναντι αυτού του στυγνού καθεστώτος, οι Αλβανοί Ιωαννίτες φέρονται, κατά πληροφορία, ότι ζήτησαν προστασία από τους, Αλβανούς φυλάρχους. Έτσι, αρχίζουν οι αλβανικές επιδρομές κατά των Ιωαννίνων, οι οποίες οδήγησαν τον Θωμά Πρελιούμποβιτς, το 1375, σε επισκευή και ανακαίνιση του φρουρίου των Ιωαννίνων.

Για να αντιμετωπισθεί η απειλή των επιδρομών των Αλβανών φυλάρχων, γίνεται δεσπότης της πόλεως των Ιωαννίνων το 1385, ο Έσω ντί Μπουοντελμόντι εκ Φλωρεντίας, κατόπιν προσκλήσεως από τους Έλληνες και Σέρβους άρχοντες των Ιωαννίνων.

Ο νέος ηγεμόνας, επαναφέρει τη μητρόπολη στην έδρα της και εφαρμόζει συνετή διοίκηση απέναντι στους κατοίκους. Όμως, ο Μπουοντελμόντι, πιεζόμενος από τις συνεχείς αλβανικές επιδρομές και πολιορκούμενος από τον Σπάτα, αναγκάζεται να ζητήσει την προστασία του σουλτάνου Μουράτ Α’, οπότε και σημειώνεται η πρώτη παρουσία τούρκικων δυνάμεων στα Ιωάννινα. Με αυτόν τον τρόπο, το 1390 σημειώνονται οι πρώτες Οθωμανικές εισβολές στην Ήπειρο.

Με τον θάνατο του Μπουοντελμόντι, κατά το 1408/9, την εξουσία αναλαμβάνει ο Κάρολος Α’ Τόκκος, δούκας της Κεφαλληνίας, ο οποίος, αφού την χάσει από τον αλβανό Μπούα Σπάτα, την ανακαταλαμβάνει το 1417/8 και τη διατηρεί μέχρι και τον θάνατο του, το 1429. Ο Κάρολος Α’ Τόκκος αναπτύσσει τα Ιωάννινα οικονομικά και πνευματικά και ισχυροποιεί το δεσποτάτο. Οκτώ χρόνια αργότερα, Ο Κάρολος Α΄ Τόκκος, πραγματοποιεί επιτυχή εκστρατεία στην Άρτα (1416) και καταλύει την αλβανική κυριαρχία στη Νότια Ήπειρο. Τον Κάρολο Α’ Τόκκο διαδέχεται ο Κάρολος Β’ Τόκκος (1429-1448).